πρόγραμμα μίσθωσης δημόσιας γης: αφορμή για απασχόληση νέων στη γεωργία;

PHOTO-1

Τα τελευταία χρόνια, τα χρόνια της κρίσης, γίνεται πολύς λόγος για την επιστροφή ή την πρώτη εγκατάσταση νέων στην ύπαιθρο. μετά από μια μακρά περίοδο απαξίωσης του αγροτικού χώρου και του γεωργικού επαγγέλματος ειδικότερα, που αποτέλεσε μεταξύ άλλων σημαντικό παράγοντα υποκίνησης μεταναστευτικών ρευμάτων, επανανακαλύπτεται η αξία του πρωτογενή τομέα ως τομέα ικανού να προσφέρει απασχόληση, ενώ παράλληλα προβάλλεται ιδιαίτερα ως ειδυλλιακό το πλαίσιο της ζωής στην ύπαιθρο. Τα μμΕ της χώρας, έντυπα και τηλεοπτικά, με την ιδιαίτερη προβολή αποτελεσμάτων επιστημονικών ερευνών (που δείχνουν αύξηση των θέσεων εργασίας στον πρωτογενή τομέα), δημοσκοπήσεων (που δείχνουν την πρόθεση των νέων των πόλεων για επιστροφή στην ύπαιθρο), καθώς και πετυχημένων παραδειγμάτων, συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εντύπωσης ότι υπάρχει ρεύμα επιστροφής νέων στην ύπαιθρο, οι οποίοι επιθυμούν ή επιλέγουν το γεωργικό επάγγελμα.

Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ), έχοντας ως στόχους την ηλικιακή ανανέωση του γεωργικού πληθυσμού (που αποτελεί ένα από τα σημαντικά προβλήματα της ελληνικής γεωργίας), και τη δημιουργία απασχόλησης για νέους (των οποίων το ποσοστό ανεργίας ξεπερνά το 50% σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία), με Υπουργική Απόφαση το 2011 (20/9/2011) εξήγγειλε την παραχώρηση σε νέους δημόσιων εκτάσεων προς γεωργική χρήση με ιδιαίτερα χαμηλό ενοίκιο (5 ευρώ ανά στρέμμα).

Το πρώτο βήμα αυτής της διαδικασίας ήταν η αποστολή στις κατά τόπους νομαρχιακές υπηρεσίες του Υπουργείου των τεμαχίων δημόσιας γης (που ήταν καταγεγραμμένα στα αρχεία του ΥΠΑΑΤ), τα οποία θα μπορούσαν να παραχωρηθούν. Ζητήθηκε η πραγματογνωμοσύνη τους σε σύντομο χρονικό διάστημα για την καταλληλότητα αυτών για γεωργική χρήση. Η πραγματογνωμοσύνη έδειξε ότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι εκτάσεις αυτές δε θα μπορούσαν να παραχωρηθούν, καθώς όσες ήταν κατάλληλες για καλλιέργεια παραχωρούνταν ήδη από τα ΔΣ των Δήμων με ετήσιες μισθώσεις σε ακτήμονες των αγροτικών τους κοινοτήτων, ενώ οι περισσότερες ήταν ακατάλληλες για γεωργική χρήση (άγονες, δυσπρόσιτες κλπ). Οι λίγες εκτάσεις που ήταν «κατάλληλες» αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο και κλήθηκαν οι ενδιαφερόμενοι να υποβάλλουν ηλεκτρονική αίτηση, αφού προηγουμένως είχαν «επισκεφθεί» τα τεμάχια μέσω google earth. Το σύστημα επιλογής των υποψηφίων γινόταν βάση μορίων, όπου τα κριτήρια με τη μεγαλύτερη μοριοδότηση ήταν η ηλικία, η ανεργία, και το πτυχίο γεωτεχνικού.

Υπήρξε έντονο ενδιαφέρον από την πλευρά των νέων. Ωστόσο τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα. Ο αρχικός ενθουσιασμός ξεφούσκωσε όταν οι δικαιούχοι παρέλαβαν τα τεμάχια. Αρκετοί τα επέστρεψαν είτε διότι διαπίστωσαν ότι θα χρειαζόταν αρκετές εργασίες και κεφάλαιο για να γίνουν καλλιεργήσιμα, είτε γιατί δε διέθεταν τον απαραίτητο γεωργικό μηχανολογικό εξοπλισμό, είτε γιατί συνειδητοποίησαν τη δυσκολία του γεωργικού επαγγέλματος κλπ. Επίσης, αρκετές ήταν οι περιπτώσεις όπου οι δικαιούχοι κατοικούσαν σε άλλους νομούς. Στη συνέχεια εκδόθηκε ο Νόμος 4061/2012, ο οποίος πρόσθεσε και την εντοπιότητα στα κριτήρια μοριοδότησης των υποψηφίων (άρθρο 7). Ορισμένες τοπικές υπηρεσίες προχώρησαν σε νέες προκηρύξεις, εστιάζοντας στις εκτάσεις που ήταν κατάλληλες για γεωργική χρήση, οι οποίες όμως είναι ιδιαίτερα περιορισμένες και εντοπίζονται σε πολύ λίγες αγροτικές κοινότητες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου, συνολικά έγιναν μισθώσεις σε 15 νομούς της χώρας, μισθώθηκαν 363 τεμάχια γης σε 145 δικαιούχους. Πραγματοποίηθηκε έρευνα μέσω προσωπικών συνεντεύξεων σε δείγμα 20% των δικαιούχων. Συνοπτικά, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, σε ό,τι αφορά το προφίλ των δικαιούχων, το 73% είναι άνδρες, το 62% ανύπαντροι, το 63% είναι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, εκ των οποίων το 74% απόφοιτοι γεωτεχνικών τμημάτων. Σχεδόν το σύνολο των δικαιούχων έχει καταγωγή από αγροτική κοινότητα, ενώ το 65% κατοικούσαν ήδη σε χωριό κατά την προκήρυξη του Προγράμματος. μεταξύ των λόγων ένταξης στο Πρόγραμμα, κυριαρχούν το πτυχίο του γεωτεχνικού (31%), η ανεργία (26%), καθώς και το γεγονός ότι ήταν ήδη αγρότες (28%). Η έκταση που μίσθωσαν είναι περίπου 33 στρέμματα κατά μέσο όρο (σε ένα έως τρία τεμάχια), ενώ το ένα τρίτο των δικαιούχων μίσθωσαν κάτω των 10 στρεμμάτων (με όριο, σύμφωνα με το Πρόγραμμα, τα 100 στρέμματα). Στην πλειοψηφία τους οι εκτάσεις ήταν χέρσες και απαιτούνταν αρκετές εργασίες και κεφάλαιο για να γίνουν καλλιεργήσιμες, γεγονός που αποθάρρυνε αρκετούς και τελικά δεν τις καλλιέργησαν (40%). Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις προϋπήρχε οικογενειακή γεωργική εκμετάλλευση (που ανήκει στον πατέρα, στον παππού ή στον αδερφό) και κατά συνέπεια ο απαραίτητος μηχανολογικός εξοπλισμός. Αυτό που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι ο τρόπος αντιμετώπισης της τοπικής κοινωνίας, που στο 54% των περιπτώσεων ήταν εχθρική.

Εν κατακλείδι, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το Πρόγραμμα μίσθωσης δημόσιας γης δεν πέτυχε τους αρχικούς του στόχους, καθώς δεν αποτέλεσε αφορμή προσέλκυσης νέων, ιδιαίτερα από αστικές περιοχές, για απασχόληση στη γεωργία. Στις περισσότερες περιπτώσεις των δικαιούχων προϋπήρχε πατρογονική γη και γεωργικός μηχανολογικός εξοπλισμός ή ήταν ήδη οι ίδιοι γεωργοί, οπότε ουσιαστικά πρόκειται για μεγέθυνση προϋπάρχουσας οικογενειακής γεωργικής εκμετάλλευσης. Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι είναι εξαιρετικά περιορισμένες οι δημόσιες εκτάσεις που θα μπορούσαν να καλλιεργηθούν. Επομένως, η ενθάρρυνση της απασχόλησης νέων στη γεωργία μέσω της παραχώρησης δημόσιων εκτάσεων είναι ζήτημα που προϋποθέτει μεν κεντρικό σχεδιασμό, ωστόσο είναι απολύτως απαραίτητη η συνεργασία με τις τοπικές υπηρεσίες για τον εντοπισμό των κατάλληλων εκτάσεων. Στην αντίθετη περίπτωση προκαλεί απογοήτευση και απαξίωση. Η επικοινωνιακή αξιοποίηση του Προγράμματος συνέβαλε στη δημιουργία λαθεμένων εντυπώσεων, γεγονός που δε βοήθησε και δε βοηθάει στην επιτυχία του.

ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΚΟΥΤΣΟΥ
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Το κείμενο βασίζεται σε αποτελέσματα έρευνας που διεξήγαγαν οι: Σταυριανή Κουτσού, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης και Μαρία Μπότσιου, Υποψήφια διδάκτωρ, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ