ποδήλατο: μέσο με… απελευθερωτική ελαφρότητα

 

photo-17Τo ποδήλατο είναι ένα μεταφορικό μέσο με ελάχιστη μεταφορική ικανότητα. Παράξενη ομολογουμένως εισαγωγική δήλωση σε ένα κείμενο υπέρ του ποδηλάτου, η οποία όμως δεν αναφέρεται στην ταχύτητά του, που θα αποδειχτεί στη συνέχεια πως είναι μεγάλη. Η φράση αναφέρεται στην εγγενή αδυναμία του ποδηλάτου να μεταφέρει, μαζί με τον αναβάτη του, όλα τα κόμπλεξ, τις φοβίες, την επιδειξιομανία, τη μεγαλομανία, την τάση για ιδιώτευση… και άλλα απωθημένα της νεοελληνικής και όχι μόνο κουλτούρας.

Πράγματι, ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ποτέ ένα ποδήλατο να μπορεί να ικανοποιήσει τους πόθους που κουβαλάει μέσα του ένα μαύρο τζιπ με φυμέ τζάμια; Ποιος μπορεί να φανταστεί ένα ποδήλατο να μεταφέρει έναν κάγκουρα ή έναν γκαζοφονιά –εν δυνάμει δολοφόνο– που κάνει κόντρες στην παραλιακή; Προφανώς, το μέσο δεν γεννάει συμπεριφορές. Δεν ανήκουν άλλωστε όσοι οδηγούν αυτοκίνητο στις παραπάνω κατηγορίες, ούτε βέβαια οι ποδηλάτες είναι απαλλαγμένοι από τέτοιου είδους απωθημένα. Η ελαφρότητα, όμως, του ποδηλάτου και η αδυναμία του να να πολλαπλασιάσει επ΄ άπειρο τη μεγαλομανία του αναβάτη του, διαθέτει κάτι το αντιθετικό απέναντι στην κυρίαρχη κουλτούρα. Κάτι το απελευθερωτικό.

Καθημερινά, ένα ήρεμο, αθόρυβο αλλά δυνατό ρεύμα αλλαγής είναι πλέον εμφανές στους δρόμους και διεκδικεί την παρουσία του και τα δικαιώματά του. Οι ποδηλάτες κυκλοφορούν μέσα σε αντίξοες συνθήκες χάρη στη γενναιότητα και στην αγάπη τους για το ποδήλατο ή ίσως μόνο από ανάγκη. Αυτή τη στιγμή, η υποστήριξη από την πολιτεία είναι μηδαμινή –παρά τις δεκάδες ανακοινώσεις και εξαγγελίες. Το ποδήλατο έχει ανάγκη υποβοήθησης στις δύσκολες γεωμορφολογικές συνθήκες των ελληνικών πόλεων αλλά και προστασίας απέναντι σε όλους εκείνους τους «δυνατούς» με τα αυτοκίνητα που το απειλούν. Ας μην ξεχνάμε πως το ποδήλατο είναι το –μεταφορικό– μέσο των «αδυνάτων». Αδύνατος δεν είναι μόνο ο οικονομικά αδύνατος που αδυνατεί να αγοράσει ένα αυτοκίνητο, παρότι υπάρχουν πολλοί και δυστυχώς γίνονται όλο και περισσότεροι. Υπάρχουν και άλλοι ποδηλάτες που χρειάζονται προστασία. Υπάρχουν παιδιά που θέλουν να πάνε στο σχολείο ή στην παιδική χαρά με το ποδήλατό τους. Υπάρχουν ηλικιωμένοι, αλλά και νέοι ποδηλάτες και ποδηλάτισσες –οι «πρωτάρηδες» που φοβούνται να κυκλοφορήσουν. Όλους αυτούς οφείλουμε να προστατέψουμε διεκδικώντας μια πιο ανθρώπινη πόλη.

Τα μέτρα προστασίας είναι απλά και άμεσα εφαρμόσιμα

Ήδη επιτράπηκε η δυνατότητα μεταφοράς ποδηλάτων στα αθηναϊκά Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, μετά από έξι χρόνια διεκδικήσεων (είναι τραγικό να διεκδικείς το αυτονόητο). Με αυτό το απλούστατο μέτρο οι αποστάσεις ανάμεσα στα απομακρυσμένα σημεία των πόλεων ελαχιστοποιήθηκαν και οι δύσβατες ανηφόρες της Αθήνας δαμάστηκαν. Πλέον, μπορεί κάποιος να απολαύσει τις κατηφορικές διαδρομές και να μετακινηθεί σε μεγάλες αποστάσεις με ίση ή και μεγαλύτερη ταχύτητα από οποιοδήποτε άλλο ιδιωτικό μεταφορικό μέσον ειδικά στις καθημερινές συνθήκες κίνησης. Αν βελτιωθούν τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και γίνουν πιο προσιτά, θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα για καλύτερες μετακινήσεις στην πόλη. Δυστυχώς δεν ισχύει το ίδιο για τα τραίνα του ΟΣΕ.

Μέχρι πρόσφατα οι ελληνικές πόλεις είχαν μπουκώσει με ακίνητα αυτοκίνητα – μποτιλιαρισμένα όταν προσπαθούσαν να μετακινηθούν και παρκαρισμένα τις περισσότερες ώρες του 24ώρου. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κατάληψη δημοσίου χώρου που πραγματοποιήθηκε ποτέ. Η οικονομική κρίση μείωσε σε αισθητό βαθμό αυτό το φαινόμενο. Πλέον είναι εφικτό να δημιουργηθεί ένα εκτεταμένο δίκτυο ποδηλατόδρομων που να συνδέει τις κατοικίες με τις πιο δημόσιες εξυπηρετήσεις αλλά και τις γειτονιές μεταξύ τους. Οι συλλογικότητες των ποδηλατών, μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες –στα πλαίσια των δυνατοτήτων τους– διαμόρφωσαν ένα αίτημα που συμπυκνώνει και σχηματοποιεί τις διεκδικήσεις τους. Πρόκειται για τη δημιουργία ενός δικτύου «Ποδηλατικών Αξόνων» που διασχίζουν όλο το λεκανοπέδιο, αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά ενός ακόμα πιο εκτεταμένου δικτύου τοπικών ποδηλατοδρόμων. Οι Ποδηλατικοί Άξονες έχουν ενσωματωθεί πρόσφατα στο Ρυθμιστικό Σχέδιο και η μελέτη τους έχει προχωρήσει αρκετά. Η υλοποίησή τους αντίθετα εκκρεμεί… Αξίζει να επισημανθεί πως τα έργα για την υποστήριξη του ποδηλάτου είναι ελαχίστου κόστους σε σύγκριση με τους νέους αυτοκινητόδρομους που βρίσκονται προ των πυλών και στους οποίους οφείλουμε να αντισταθούμε. Ουσιαστικά δεν πρόκειται καν για έργα. Ακόμα και μια γραμμή στο οδόστρωμα ή άλλες απλές παρεμβάσεις, όπως οι θέσπιση «ζωνών 30», δηλαδή περιοχών με μέγιστο όριο ταχύτητας τα 30 χλμ ανά ώρα, αρκούν, σε αρκετές περιπτώσεις, να αποδώσουν στον ποδηλάτη το χώρο που του αντιστοιχεί.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν σοβαρές παραλείψεις στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Οι διατάξεις του νόμου είναι τόσο χαλαρές απέναντι στον αυτοκινητιστή που, ακόμα και σε περίπτωση θανατηφόρου ατυχήματος εις βάρος πεζού ή ποδηλάτη, ο θύτης μπορεί και να μην τιμωρηθεί. Η νομοθεσία επιβάλλεται να αλλάξει άμεσα, όχι μόνο προστατεύοντας τον ποδηλάτη αλλά παρέχοντάς του και κίνητρα για τη μετακίνησή του στην πόλη.

Μπορεί κανείς, αν θέλει, να αναζητήσει στο διαδίκτυο (π.χ. podilates.gr) αναλυτικότερα τις διεκδικήσεις για το ποδήλατο. Οι ποδηλάτες, παρότι τα αιτήματα και ο τρόπος αυτοοργάνωσής τους έχουν σαφές πρόσημο, δεν ταυτίζονται με κάποιο συγκεκριμένο πολιτικό χώρο ή κόμμα κι αυτή ίσως να είναι η ιδιαιτερότητα και η δυναμική τους.

Παραμένει ανοιχτό το τι μπορεί να κάνει κανείς σήμερα, στις υπάρχουσες συνθήκες, για να μετακινηθεί με το ποδήλατο. Σε αυτό το ερώτημα, που μου το απευθύνουν πολλοί, θα απαντήσω σε δεύτερο ενικό. Ας θεωρηθεί αυτή η απεύθυνση ως πρόταγμα για τον κάθε αναγνώστη:

– Πάρε το ποδήλατό σου, εκείνο το παλιό που έχεις στην αποθήκη και χρησιμοποίησέ το. Κάνε σταδιακά βήματα. Στην αρχή πήγαινε στο μπακάλικο της γειτονιάς σου. Σιγά σιγά θα καταλάβεις πως μπορείς να βρεις ήσυχες και ασφαλείς διαδρομές, αποφεύγοντας τους μεγάλους δρόμους για να κάνεις τις μετακινήσεις σου. Να είσαι σίγουρος πως, αν κάνεις το πρώτο βήμα, θα υπάρχει εκεί γύρω κάποιος ποδηλάτης που θα σε υποστηρίξει τεχνικά και ηθικά. Κανείς δεν γεννήθηκε υπεράνθρωπος και όλα τα πράγματα θέλουν τον κόπο και το χρόνο τους για να προχωρήσουν. Καλό πετάλι.

ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΗΛΙΑΣ

Αρχιτέκτων Μηχανικός

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ