χωροταξικό Κεντρ. Μακεδονίας: διακριτά σημεία στο σχέδιο ΚΥΑ

PHOTO-21

Η μελέτη με τίτλο «Αξιολόγηση, Αναθεώρηση και Εξειδίκευση του Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΠΧΣΑΑ Κ.Μ.)» στοχεύει στη χωρική ανάπτυξη στρατηγικού επιπέδου της Περιφέρειας Kεντρικής Mακεδονίας, με προοπτική δεκαπενταετίας και προωθείται εσπευσμένα για νομοθέτηση. Το ΠΠΣΧΑΑ έτυχε επεξεργασίας βάσει υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου συγκεκριμένης φιλοσοφίας και αμφισβητούμενης πολιτικής άποψης. Χωρίς αναθεώρηση του χωρικού σχεδιασμού από την κυβέρνηση της Αριστεράς είναι επόμενο ο χαρακτήρας και οι θέσεις του να αλληλοαναιρούνται, χωρίς ενιαίο πλαίσιο, πιλότο για τα Περιφερειακά σχέδια. Οι αοριστολογίες σε κρίσιμα θέματα προκαλούν επιφυλάξεις για τη συνέπεια των προβλέψεων και των οργανωτικών ζητημάτων. Οι αλληλοεπικαλυπτόμενες ζώνες και ενότητες χωρίς αντιστοίχιση σε διοικητικά και γεωγραφικά όρια καθιστούν δυσχερή την, σε υποκείμενο σχεδιασμό, εφαρμογή του. Το ΠΠΧΣΑΑ πέραν της γενικής κατεύθυνσης για εξισορρόπιση των δύο μητροπολιτικών περιοχών της χώρας, μείωση της αστικής πυκνότητας, συγκράτηση του πληθυσμού στους μεσαίους οικισμούς πρέπει να κατευθύνει προς την υλοποίηση τους μέσω σχετικών πολιτικών στήριξης.

Χωρίς να υποβαθμίζονται ζητήματα όπως η διαφύλαξη γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας, διάχυση εγκαταστάσεων μεταποίησης, συνεισφορά στην ανάπτυξη ενδογενούς δυναμικού έναντι της παραμονής βιομηχανιών εκτός υποδοχέων, επιλέγησαν να αναλυθούν στο παρόν συγκεκριμένα κομβικά θέματα.

Ο Θερμαϊκός κόλπος

Η Περιφέρεια Κ.Μ. ως ιστορικο-κοινωνική γεωγραφική οντότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Θερμαϊκό κόλπο του οποίου η κατάσταση παρά τα συσσωρευμένα προβλήματα είναι αναστρέψιμη. Οπως τονίζεται από τον ΣΥΡΙΖΑ, προτεραιότητα δίνεται στην εκπόνηση Σχεδίου Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Παράκτιας Ζώνης (ΟΔΠΖ), σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του νέου Ρυθμιστικού Σχεδίου (ΡΣΘ) και βάσει αρχών των Ε.Ε., Πρωτοκόλλου για την ΟΔΠΖ και Σύμβασης Βαρκελώνης.

Στόχος είναι η εφαρμογή ολοκληρωμένης πρακτικής διαχείρισης του πολυσύνθετου πολιτισμικού και οικονομικού αποθέματος για εξασφάλιση αειφορίας. Βασικό ζητούμενο η συνέχεια του θαλάσσιου μετώπου, η διευκόλυνση επαφής και σύνδεσης του πυκνοδομημένου αστικού ιστού με τη θάλασσα και η ανάδειξη χαρακτηριστικών χρήσεων. Για τη Δυτική ΠΖ (εκβολές Δενδροποτάμου) είναι σημαντική η περιβαλλοντική εξυγίανση, οικολογική αναβάθμιση και τοπιακή οργάνωση. Η κατασκευή μαρινών οφείλει να τεκμηριωθεί ως αναγκαιότητα, δυναμική και ανταποδοτικότητα.

Ο λιμένας Θεσσαλονίκης, με αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία, να λειτουργήσει ως «πράσινο λιμάνι» με αντίστοιχες δράσεις και κοινωνικό μέρισμα. Να διερευνηθεί η σιδηροδρομική σύνδεσή του με τις ποτάμιες βαλκάνιες οδούς για τη συνδυασμένη μεταφορά εμπορευμάτων. Να διασυνδεθεί με τη νησιωτική Ελλάδα με στόχο την τουριστική και ευρύτερη κοινωνική επαφή και την άμβλυνση ανισοτήτων. Αναγκαία η εξασφάλιση της απρόσκοπτης πρόσβασης στις ακτές, ιδιαίτερα σε αγροτικές ζώνες, μέσω κάθετων προσβάσεων, η δημιουργία ζώνης χώρων κοινόχρηστων και πρασίνου για την προστασία της παραλίας ως δημόσιο αγαθό και όχι προς όφελος της ατομικής εμπορευματικής χρήσης.

Τα στρατόπεδα

Τα πρώην στρατόπεδα, χαρακτηριστικοί τόποι της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης, συνδεδεμένα με ιστορικές μνήμες, βρέθηκαν με την ανεξέλεγκτη επέκταση, εγκλωβισμένα στις πυκνοδομημένες αστικές περιοχές. Αποτελούν γενικά τους μόνους ενιαίους ελεύθερους δημόσιους χώρους με αξιόλογη θέα, χλωρίδα, ανάγλυφο και προσπελασιμότητα. Η ανάπτυξη της πόλης δεν διασφάλισε επαρκείς ελεύθερους χώρους και υψηλό πράσινο, αναγκαία για τη σωματική και ψυχική υγεία, ρύθμιση του αστικού μικροκλίματος και κοινωνικοποίηση. Η αναζωογόνηση της υποβαθμισμένης ποιότητας ζωής είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.

Για δεκαετίες η πολιτεία δήλωνε ότι θα διαχειριστεί το θέμα διαφυλάττοντας και αποδίδοντας τις εκτάσεις ενώ θέσπιζε νόμους (Ν. 2745/99 κά) για την «αξιοποίηση» με χρήση οικιστική. Η πόλη «απαιτεί» την απόδοση των στρατοπέδων στο κοινωνικό σύνολο, για μια στοιχειώδη ποιότητα ζωής. Η προσέγγιση να επικεντρωθεί στις αναγκαίες πολεοδομικές ρυθμίσεις για δημιουργία δικτύου ελεύθερων χώρων, πρασίνου και πολιτισμού, τον χαρακτηρισμό ως «μνημείων» των κτιρίων, των πρώην στρατοπέδων ως κοινόχρηστων χώρων αστικού πρασίνου, τη μη περαιτέρω κάλυψη και την κατάργηση του Ν.2745/1999.

Οι βιομηχανικοί χώροι

Επιδιώκοντας αντιστροφή της αποβιομηχάνισης και επανεκκίνηση της επιχειρηματικότητας, το ΠΠΧΣΑΑ περιλαμβάνει μέτρα και κατευθύνσεις για αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής με περιορισμό των περιβαλλοντικών πιέσεων μέσω της οργάνωσης των βιομηχανικών δραστηριοτήτων στο χώρο και της ανάπτυξης υποδομών διαχείρισης και απορρύπανσης, χωρίς όμως να προβλέπει μέτρα για την μετεγκατάσταση, σε οργανωμένους υποδοχείς, βιομηχανικών δραστηριοτήτων που ασκούνται σε περιοχές με μη συμβατές χρήσεις γης.

Το Σχέδιο ΚΥΑ δεν προσανατολίζεται σε κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της εγκατάλειψης βιομηχανικών χώρων ως απόρροια της οικονομικής συγκυρίας των τελευταίων ετών. Στο πλαίσιο των μέτρων για τον δευτερογενή τομέα περιλαμβάνονται συνήθεις κατευθύνσεις για τα βιομηχανικά ατυχήματα ( ΚΥΑ 12044/613/19-3-2007). Οι κατοικημένες περιοχές είναι εκτεθειμένες σε ζώνες επικινδυνότητας λόγω σοβαρών παραλείψεων στα ζητήματα επεκτάσεων οικισμών αλλά και των ίδιων των μονάδων SEVEZO (ΕΛΠΕ, δεξαμενές καυσίμων κ.ά.). Η αναφορά σε αποφυγή νέων μονάδων SEVEZO περιορίζει απλώς το πρόβλημα καθώς δεν τολμά την πλήρη απαγόρευση νέων και την επέκταση των ήδη υφιστάμενων. Συγχρόνως μέσω ορισμού επιχειρηματικών πάρκων εξυγίανσης έμμεσα και επ’ αόριστον διατηρούνται μονάδες υψηλής όχλησης και SEVEZO δίπλα σε πολεοδομημένες περιοχές. Σημειωτέον, οι προβλεπόμενες χρήσεις γης (μεταποίησης και εμπορίου) των περιοχών στη ζώνη επικινδυνότητας επελέγησαν κατ΄ ανάγκη ως συμβατές των επιπτώσεων, έχοντας μικρό βαθμό ευπάθειας. Για συγκεκριμένες επιχειρήσεις μεγάλου μεγέθους που η μετεγκατάσταση είναι πρακτικά αδύνατη λόγω επιπτώσεων στην εθνική οικονομία, επιβάλλεται ο εκσυγχρονισμός, ώστε να απομειώνονται οι υφιστάμενοι παράμετροι επικινδυνότητας, αλλά με τελικό στόχο την απομάκρυνσή τους σε χρονικό ορίζοντα το πολύ τριακονταετίας. Επισημαίνουμε ότι ο καθορισμός Περιοχής Ειδικών Χωρικών Παρεμβάσεων (ΠΕΧΠ) στις αστικές περιοχές που γειτνιάζουν με τις υπόψη εγκαταστάσεις δεν έχει ακόμα ενεργοποιηθεί.

Οι εξορύξεις

Η αντιμετώπιση του τομέα της εξόρυξης, τεχνητά διογκούμενου σε βάρος και σε προτεραιότητα άλλων (πρωτογενούς, μεταποίησης, τουρισμού) και του φυσικού περιβάλλοντος προκαταλαμβάνει την περαιτέρω διαχείριση, τονίζοντας τον άκαμπτα χωροθετημένο χαρακτήρα των πρώτων υλών. Θέτει ζητήματα συγκρούσεων χρήσεων γης και προτεραιοτήτων ανάπτυξης που προσεγγίζονται μέσω ρυθμίσεων χωρικού σχεδιασμού, οικονομοτεχνικής διερεύνησης και όχι μόνο με έλεγχο καταλληλότητας μέσω διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναγκαία η χαρτογραφική απεικόνιση προστατευόμενων περιοχών (Κορώνεια- Βόλβη), οικισμών προς πιθανή μετεγκατάσταση (Κιλκίς) και ο έλεγχος γειτνίασης-επικάλυψής τους με χώρους εξόρυξης. με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον ο μηχανισμός παρακολούθησης να αποτελεί ανεξάρτητο φορέα προκειμένου να εξασφαλιστεί η αντικειμενικότητα των πορισμάτων ελέγχου. Να αναφέρονται προϋποθέσεις για την πρόκριση εξόρυξης έναντι άλλων χρήσεων γης και βιώσιμης διαχείρισης δραστηριοτήτων, ανάλογα της κλίμακας εγκαταστάσεων, αποκατάστασης χώρου, μεθοδολογίας και γενικά με τις περιβαλλοντικές (π.χ. επιδράσεις στα χαμηλής στάθμης ύδατα), οικονομικο-κοινωνικές επιπτώσεις στην περιοχή άσκησης, ιδιαίτερα στα μεταλλεία ΒΑ Χαλκιδικής.

Είναι απαραίτητο το σχέδιο ΚΥΑ να προϋποθέτει την ολοκλήρωση του νέου Ρ.Σ. Θεσσαλονίκης δίνοντας στρατηγικές κατευθύνσεις για το χωρικό σχεδιασμό της ως διακριτό μητροπολιτικό κέντρο της Περιφέρειας Κ.μ. όπως τεκμηριώνεται με οικονομικο-γεωπολιτικά κριτήρια, παραδεχόμενοι τη δυναμική και την πολυμορφία της μητροπολιτικής περιοχής.

Συμπερασματικά, το ΠΠΧΣΑΑ Κ.Μ., βασικός πυλώνας δημοκρατικού χωρικού σχεδιασμού, οφείλει να αναθεωρηθεί χωρίς τον χαρακτήρα του αμφισβητούμενου επείγοντος, που σημαίνει αναστολή της τρέχουσας διαδικασίας, ώστε: Να προωθηθεί νέο θεσμικό πλαίσιο αφού καταγγελθεί η αδυναμία του Ν. 4269/28-6-14, ενώ το σχέδιο ΚΥΑ να εναρμονιστεί με τις όποιες δόκιμες κατευθύνσεις στα Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού, τα ΠΠΧΣ όμορων Περιφερειών, επικεντρώνοντας στα ζητήματα συμπαγούς πόλης, ισόρροπης ανάπτυξης, φέρουσας ικανότητας, προγραμματικών δεικτών και δημογραφικών τάσεων, με απώτερο σκοπό την αντιμετώπιση της κοινωνικής κρίσης ως παραγώγου της τρέχουσας κρίσης χρέους.

ΜαρΙα Λιλιμπάκη-Σπυροπούλου

Δρ Αρχιτέκτων- Αρχ/γος

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ