ο ρόλος των πολιτών και της ΔΕΗ στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας

Μπορεί οι εθνικές διαπραγματεύσεις για το χρέος να μονοπωλούν την επικαιρότητα, εξαιρετικά σημαντικές είναι όμως και οι πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης που θα καθορίσουν το προτεινόμενο μονοπάτι ανάπτυξης, αλλά και τη συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας.

Λίγοι τομείς είναι τόσο καθοριστικοί όσο ο τομέας ενέργειας. Οι αναγκαίες και σημαντικές ενεργειακές επενδύσεις μπορούν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας και να βελτιώσουν θεαματικά το βιοτικό επίπεδο των πολιτών. Η ενεργειακή φτώχεια, άλλωστε, έχει εξελιχθεί σε σύγχρονη μάστιγα λαμβάνοντας διαστάσεις ανθρωπιστικής κρίσης. με τη συντριπτική πλειοψηφία των κτιρίων χωρίς μόνωση και αντιμέτωποι με ολοένα αυξανόμενους λογαριασμούς ενέργειας, δεν αποτελεί εντύπωση που 3 εκατ. πολίτες αδυνατούν να ζεσταθούν επαρκώς το χειμώνα.

Αν τα ζητούμενα είναι η μετάβαση σε μία πολυσυμμετοχική οικονομία και η απαγκίστρωση από αναχρονιστικές αντιλήψεις που έχουν ως επίκεντρο τις φαραωνικές επενδύσεις στα ορυκτά καύσιμα (δημόσιες ή ιδιωτικές), τότε μάλλον χρειάζεται να κάνουμε πολλά περισσότερα.

Επαναλαμβάνοντας τα λάθη του παρελθόντος

Στη Ρόδο, για παράδειγμα, η ΔΕΗ ετοιμάζεται να ξοδέψει περισσότερα από 180 εκ. ευρώ για την κατασκευή μονάδας ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο μαζούτ(!), προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα ισχύος του νησιού. Προβλήματα που σε μεγάλο βαθμό οφείλονται στο γεγονός ότι επί 20 χρόνια δεν έχει εφαρμοστεί κανένα σοβαρό πρόγραμμα εξοικονόμησης ενέργειας, με συνέπεια το διπλασιασμό της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας για αυτό το διάστημα. Το «νησί του ήλιου» πλέον κοστίζει σε όλους τους Έλληνες καταναλωτές 120 εκατ. ευρώ ετησίως σε επιδοτήσεις πετρελαίου (χρεώσεις ΥΚΩ στους λογαριασμούς). Συνεπώς αν κατασκευαστεί και λειτουργήσει η μονάδα μαζούτ, οι καταναλωτές θα κληθούν να πληρώσουν 1-1,5 δις ευρώ τα επόμενα 10 χρόνια μόνο για την ηλεκτροπαραγωγή της Ρόδου: με μαθηματική ακρίβεια οι λογαριασμοί ενέργειας θα συνεχίσουν να αυξάνονται για όλους του Έλληνες.

Αντίθετα, αν τα 180 εκατ. ευρώ που θα κοστίσει η μονάδα επενδυθούν από τη ΔΕΗ σε μικρά συστήματα αυτοπαραγωγής ηλιακής ενέργειας (με μονάδες αποθήκευσης), τότε περισσότερα από 17.000 νοικοκυριά στη Ρόδο θα αποκτήσουν δωρεάν ηλεκτρική ενέργεια, η μέγιστη αιχμή του νησιού θα μειωθεί κατά 25 MW και οι ετήσιες χρεώσεις ΥΚΩ κατά 13 εκατ., όπως έδειξε σχετική μελέτη της Greenpeace.

Υπάρχει καλύτερο παράδειγμα βιώσιμης και κοινωνικά δίκαιης επένδυσης, που θέτει τη μαζική συμμετοχή των πολιτών στο επίκεντρο της παραγωγικής ανασυγκρότησης;

Επενδύοντας στους πολίτες

Σε αυτήν την πορεία κεντρικό ρόλο θα πρέπει να διαδραματίσει η ίδια η ΔΕΗ. μία ΔΕΗ που αφήνει πίσω της τα αδιέξοδα των ορυκτών καυσίμων και επενδύει στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας μας: στις καθαρές και ανεξάντλητες πηγές και στο ανθρώπινο δυναμικό. Το παράδειγμα της Ρόδου δεν αναφέρθηκε τυχαία, καθώς είναι χαρακτηριστικό των διαφορετικών επιλογών που έχουν σήμερα στα χέρια τους κυβέρνηση και ΔΕΗ. Και μπορεί οι μεγαλύτερες εταιρίες ηλεκτροπαραγωγής της Ευρώπης να έχουν ήδη αρχίσει τη διαδικασία απεξάρτησης από τον άνθρακα, ωστόσο η ΔΕΗ έχει δύο μεγάλα συγκριτικά πλεονεκτήματα που οφείλει να εκμεταλλευτεί. Πρώτον, το τεράστιο δυναμικό της Ελλάδας σε ΑΠΕ και εξοικονόμηση και δεύτερον το γεγονός ότι η δημόσια επιχείρηση είναι ήδη «μέσα στα σπίτια» των πολιτών.

Ο πρωθυπουργός τον περασμένο Σεπτέμβριο δεσμεύτηκε να αντιμετωπίσει το σοβαρό πρόβλημα της ραγδαίας επιδείνωσης της ενεργειακής φτώχειας –που πλέον εξελίσσεται σε ανθρωπιστική κρίση– με την παροχή δωρεάν ρεύματος σε 300 χιλιάδες φτωχά νοικοκυριά.

Αντί όμως να μπούμε σε μία λογική αέναης επιδότησης που ούτε το πρόβλημα λύνει (τα νοικοκυριά παραμένουν σε καθεστώς εξάρτησης από την κρατική βοήθεια) αλλά ούτε προσφέρει ανάπτυξη – αντίθετα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό – μήπως θα είχε νόημα να δούμε ως εναλλακτική επιλογή την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων με σχετικές επενδύσεις από τη ΔΕΗ; Επενδύοντας στην αυτοπαραγωγή καθαρής ενέργειας και την εξοικονόμηση, η ΔΕΗ μπορεί να βοηθήσει τα νοικοκυριά να μειώσουν δραστικά – και οριστικά – τους λογαριασμούς ενέργειας. Εξίσου σημαντικά, θα υλοποιήσει βιώσιμες επενδύσεις που στηρίζουν την οικονομία και θα δημιουργούν θέσεις εργασίας, τοποθετώντας παράλληλα τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα στο επίκεντρο της παραγωγικής διαδικασίας.

Όσο αφορά στα απαιτούμενα κεφάλαια, ίσως θα έχει ενδιαφέρον να δούμε τις σχετικές κινήσεις της προηγούμενης κυβέρνησης και της ΔΕΗ για την εύρεση των 1,4 δις ευρώ για την κατασκευή της νέας λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5. Σε προφανή πανικό εξαιτίας της άρνησης των περισσοτέρων χρηματοοικονομικών οργανισμών να χρηματοδοτήσουν μία παρακμάζουσα τεχνολογία (λιγνίτη) χωρίς προφανές μέλλον, υποχρεώθηκαν να εκλιπαρήσουν τη γερμανική κυβέρνηση να μεσολαβήσει με σχετικές ενέργειες. Πράγματι, μετά και το ηχηρό «όχι» της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (σταμάτησε οριστικά τη χρηματοδότηση ανθρακικών μονάδων), τα μόνα κεφάλαια που έχει εξασφαλίσει η ΔΕΗ είναι τα 700 εκατ. ευρώ της Γερμανικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (KfW), μία απόφαση που ήδη έχει δημιουργήσει αντιδράσεις στο εσωτερικό της Γερμανίας. Λογικό, αφού η KfW έχει εδώ και καιρό σταματήσει να χρηματοδοτεί μονάδες ορυκτών καυσίμων στη Γερμανία, προβάλλοντας το προφίλ ενός οργανισμού που επενδύει σε βιώσιμες τεχνολογίες, δηλαδή εξοικονόμηση και ΑΠΕ.

Μήπως αντί για τη χρηματοδότηση μίας καταστροφικής για το περιβάλλον τεράστιας λιγνιτικής μονάδας, η οικονομική βιωσιμότητα της οποίας είναι εξαιρετικά αμφίβολη, θα είχε νόημα να χρηματοδοτούσαμε την ενεργειακή αναβάθμιση 300 χιλιάδων φτωχών νοικοκυριών;

Και κάτι τελευταίο: Το 2015 είναι μία κομβική χρονιά για την παγκόσμια προσπάθεια αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών, με την επερχόμενη Διεθνή Σύνοδο του ΟΗΕ (COP21) ήδη να θεωρείται από πολλούς “make or break” για το μέλλον της ανθρωπότητας. Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να παρουσιάσει τον Νοέμβριο στο Παρίσι ένα πειστικό όραμα για μία νέα Ελλάδα απεγκλωβισμένη από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο στους πρώτους τρεις μήνες της θητείας της, οι μόνες εκτενείς αναφορές του αρμόδιου υπουργείου ΠΑΠΕΝ αφορούν περισσότερο λιγνίτη, εξορύξεις υδρογονανθράκων και αγωγούς φυσικού αερίου.

Τι καλύτερο από το να εμφανιστεί ο Έλληνας πρωθυπουργός στο Παρίσι και να παρουσιάσει ένα φιλόδοξο σχέδιο εκσυγχρονισμού της οικονομίας, το οποίο θα έχει στο επίκεντρο την εγκατάλειψη των επικίνδυνων επενδύσεων σε ορυκτά καύσιμα και την ενεργό συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων νοικοκυριών στην προσπάθεια παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας;

Τάκης Γρηγορίου

Υπεύθυνος για θέματα ενέργειας και κλιματικών αλλαγών GREENPEACE

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ