ευημερία & πρόοδος χωρίς ανάπτυξη

Η “ανάπτυξη” και όποια κριτική σε αυτή, είναι ακόμα ένα από τα μεγάλα ταμπού της κοινωνίας μας. Ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που κορυφώνεται το δράμα της πολυεπίπεδης κρίσης που βιώνουμε εδώ και πέντε χρόνια, η επιστροφή στην “ανάπτυξη” (και την οικονομική μεγέθυνση) είναι το ιερό δισκοπότηρο για όλες τις πολιτικές παρατάξεις του κοινοβουλίου, της Αριστεράς μη εξαιρουμένης.

Επιστροφή σε ποια “ανάπτυξη” όμως; Σε αυτή που ακολουθήσαμε τα τελευταία 30 χρόνια και μας οδήγησε στην σημερινή πολυεπίπεδη κρίση, ή μια άλλου είδους ανάπτυξη, που θα παρέχει για την ευημερία των ανθρώπων και των οικοσυστημάτων και όχι για τα κέρδη των αγορών, των τραπεζών και του χρηματιστηρίου; μπορεί να υπάρξει άραγε ένα άλλο οικονομικό μοντέλο πέρα από τη λιτότητα ή την αύξηση της ζήτησης (κατανάλωσης), που να διασφαλίζει για όλους ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης; Είναι η οικονομική μεγέθυνση προϋπόθεση για πρόοδο, ευημερία και ευτυχία; Ποιες αλλαγές είναι απαραίτητες για την ουσιαστική πολιτική και παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας για να γίνει πιο κοινωνικά δίκαιη και οικολογικά βιώσιμη;

Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα απαντήθηκαν από 40 ομιλητές και ομιλήτριες κατά τη διάρκεια του τριήμερου Φόρουμ- πολιτικού εργαστηρίου με τίτλο “Ευημερία χωρίς ανάπτυξη, προτάσεις για έναν άλλο κόσμο από κοινού”[1] που πραγματοποιήθηκε στις 20-22 Φεβρουαρίου 2015 στο Αμφιθέατρο Γκίνη της σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕμΠ. Στο Φόρουμ, που διοργάνωσαν οι Ηλιόσποροι με τη συνεργασία του ελληνικού τμήματος του Research & Degrowth, συμμετείχαν περισσότερα από 650 άτομα σε 8 θεματικές ενότητες που περιλάμβαναν ολιγόλεπτες παρουσιάσεις και συζήτηση. Στο τέλος του τριημέρου μια ενότητα σύνθεσης επιχείρησε να εμπλουτίσει τις εμπειρίες, τις προτάσεις και τα οράματα που αναπτύχθηκαν, με περαιτέρω δικτύωση και επόμενες δράσεις για τη διαμόρφωση ενός άλλου κόσμου, ισότιμου, δίκαιου και αειφόρου.

Σκοπός του φόρουμ ήταν η κατάθεση συγκεκριμένων και εφαρμόσιμων προτάσεων για ένα εναλλακτικό μοντέλο κοινωνικής, παραγωγικής και πολιτικής ανασυγκρότησης. Για έναν άλλον τρόπο ζωής, απαγκιστρωμένο από το δόγμα της αέναης οικονομικής ανάπτυξης και του καταναλωτισμού, από το κλασσικό μοντέλο δηλαδή του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού όπως το γνωρίζουμε.

Κοινή μας διαπίστωση είναι ότι αυτό το μοντέλο έχει αποτύχει παταγωδώς. Έχει δημιουργήσει μια πολύπλευρη κρίση και σοβαρά προβλήματα στις ανθρώπινες κοινωνίες και το περιβάλλον, επομένως πρέπει να φροντίσουμε από κοινού για τη μετάβαση και τη δημιουργία ενός άλλου προτύπου, ενός άλλου κόσμου.

Κεντρική επιδίωξη του φόρουμ ήταν να φέρει κοντά συγγενικά κινηματικά και ερευνητικά πεδία, όπως αυτά της αποανάπτυξης, της πολιτικής οικολογίας, της αυτονομίας, της ομότιμης παραγωγής και των Κοινών. Να δικτυώσει και να προωθήσει τη συνεργασία ανάμεσα σε ακτιβιστές και ερευνητές με κοινές ανησυχίες, αλλά και εργασία που έχει στόχο την κοινωνική αλλαγή και τη χειραφέτηση. Να συνθέσει δηλαδή αυτή την κινηματική και ερευνητική εμπειρία και να την μετουσιώσει σε συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις πολιτικής και κοινωνικής παρέμβασης.

Προτάσεις που αντικατοπτρίζουν μεν τον ιδανικό άλλο κόσμο από κοινού που οραματιζόμαστε, αλλά που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, εδώ και τώρα. Η ουτοπία μας στην πράξη δηλαδή, η εφαρμογή των αιτημάτων μας σε πρώτο χρόνο, από εμάς για εμάς, για τη μετάβαση σε ένα κοινωνικά δίκαιο και οικολογικά βιώσιμο μοντέλο ευημερίας και προόδου.

Το φόρουμ δεν έμεινε απλά στην κριτική του παλιού μοντέλου που καταρρέει, στην κριτική των προηγούμενων, αλλά και της τωρινής κυβέρνησης. Δεν έμεινε απλά στη διάγνωση και την ανάλυση των προβλημάτων του καπιταλιστικού αναπτυξιακού μοντέλου, αλλά προσπάθησε να θέσει τον πήχη ψηλά και να παρουσιάσει λύσεις που μετουσιώνουν τα κοινωνικά αιτήματα, τις καινοτόμες πρακτικές και την πρωτοποριακή έρευνα. Απώτερος στόχος του Φόρουμ ήταν να επηρεάσει την Πολιτεία (και την Κοινωνία) για να δημιουργήσει δομές, (χρηματοδοτικά) εργαλεία και θεσμικά πλαίσια που θα βελτιώσουν τη ποιότητα ζωής για όλους, θα διευκολύνουν και θα ενισχύσουν το κοινωνικό έργο και την αποτελεσματικότητα των κινημάτων και της ερευνητικής κοινότητας.

Οι προτάσεις που αναπτύχθηκαν εστίασαν σε μια μεγάλη ποικιλία από θέματα: την παραγωγική αναγέννηση της υπαίθρου, την αναδιάταξη της βιο-οικονομίας και της διοικητικής οργάνωσης σε επίπεδο βιο-περιφέρειας, την συνδιαχείριση των φυσικών πόρων και των αποβλήτων, την απεξάρτηση της οικονομίας από τον λιγνίτη και το πετρέλαιο με παράλληλη και πλήρη αξιοποίηση αποκεντρωμένων- μικρής κλίμακας ΑΠΕ σε επίπεδο κοινότητας, την ενδυνάμωση των πολιτών μέσα από αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, την δημιουργία ευνοϊκών θεσμικών πλαισίων και δομών για τον πολλαπλασιασμό των εγχειρημάτων συνεργατικής και συνεταιριστικής οικονομίας (ανταλλακτικά δίκτυα, δίκτυα παραγωγών- καταναλωτών, συμπληρωματικά κοινωνικά νομίσματα, συνεταιρισμοί κάθετης παραγωγής, κλπ).

Στο Φόρουμ συζητήθηκαν επίσης προτάσεις για την απασχόληση (ελάχιστη εγγυημένη εργασία, μειωμένο ωράριο), για την κοινωνική πρόνοια (υγεία- περίθαλψη και κοινωνική συστέγαση), για τον οικολογικό μετασχηματισμό των πόλεων και των δημόσιων χώρων, για ένα εκπαιδευτικό σύστημα με πλουραλισμό στις (εναλλακτικές) εκπαιδευτικές μεθόδους, για τον λογιστικό έλεγχο και την διαγραφή του χρέους, για την αποσύνδεση της ευημερίας από πλασματικούς οικονομικούς δείκτες όπως το ΑΕΠ, για την ομότιμη δικτύωση και παραγωγή, για την απαξίωση και τον περιορισμό του οικονομισμού, του παραγωγισμού και του καταναλωτισμού, καθώς και για τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ανθρώπων, των έμβιων όντων και της μητέρας Γης.

Όλες οι εισηγήσεις έχουν βιντεοσκοπηθεί και ανεβαίνουν στο διαδικτυακό κανάλι των Ηλιόσπορων. Στο τέλος μαΐου θα κυκλοφορήσει ελεύθερα στο διαδίκτυο μια ειδική έκδοση με (σχεδόν) όλες τις εισηγήσεις, αλλά και συμπληρωματικά άρθρα που μας έστειλαν συλλογικότητες και άτομα με αφορμή το Φόρουμ.

Κλείνοντας θα θέλαμε να τονίσουμε το γεγονός ότι η οικονομική, κοινωνική και οικολογική κρίση που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια είναι απόρροια του καταστροφικού και στρεβλού μοντέλου “ανάπτυξης” που ακολουθήσαμε εδώ και δεκαετίες. Ενός μη βιώσιμου μοντέλου, που ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1970 και έπειτα πήρε τη μορφή του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού των ελεύθερων αγορών και του χρηματιστηρίου, της άκρατης κατανάλωσης και της πλεονασματικής παραγωγής. Ενός μοντέλου που συνέδεσε λανθασμένα την ευημερία με παραπλανητικούς οικονομικούς δείκτες όπως το ΑΕΠ και την πρόοδο με την οικονομική ανάπτυξη. Γι αυτό και απέτυχε.

Το μοντέλο που ακολουθήθηκε τη “χρυσή αναπτυξιακή” 20ετία (1990-2010) στην Ελλάδα, που στηρίχθηκε στον εύκολο δανεισμό, τη συνεχιζόμενη αύξηση της ζήτησης και την αλόγιστη κατανάλωση, τις επενδύσεις σε μεγάλες υποδομές και την βρώμικη οικονομία του άνθρακα, αποδείχθηκε ότι δεν είναι βιώσιμο και ότι γεννάει κρίσεις και δυστυχία. Εντείνει τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, καταστρέφει το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους, ενώ γιγαντώνει μια επιχειρηματική και πολιτική ελίτ έναντι του 99% που αγωνίζεται για να δουλεύει και να ζει με αξιοπρέπεια.

Είναι απαραίτητο να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της ευημερίας και της προόδου, τις ανάγκες και το βιοτικό επίπεδο των κοινωνιών, αν θέλουμε να περάσουμε στο επόμενο στάδιο εξέλιξης. Το δικαίωμα στην ευημερία δεν το έχουν μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα υπόλοιπα έμβια όντα και η Φύση. Στην προσπάθειά μας να ξεπεράσουμε την κρίση, δεν πρέπει να αναζητήσουμε μια επιστροφή στην προ της κρίσης “χρυσή” εποχή της κατανάλωσης και της ανάπτυξης όπως την ξέραμε, αλλά να αναζητήσουμε νέα μοντέλα για τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου, των υπόλοιπων έμβιων όντων και της μητέρας Γης, να αναγεννήσουμε την έννοια της οικονομίας των φυσικών πόρων και να οργανώσουμε τη ζωή μας πέρα από τη λιτότητα και την ανάπτυξη (…).

το πρόγραμμα του τριημέρου, κείμενα και βίντεο στο http://www.iliosporoi.net/

Μιχάλης Θεοδωρόπουλος

ομάδα “Ηλιόσποροι”

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ