Erik Swyngedouw: Να νικήσουμε το φόβο! Να αντιμετωπίσουμε την Ανθρωποκενο-δοξία*

PHOTO-32

Ο Erik Swyngedouw είναι Καθηγητής Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στα αγγλικά στο παρακάτω blog http://entitleblog.org/2014/10/20/losing-our-fear-facing-the-anthro-obscene/ 

“Είναι ανώφελο να περιμένουμε για μια σημαντική ανακάλυψη, την επανάσταση, την πυρηνική αποκάλυψη ή ένα κοινωνικό κίνημα. Να συνεχίσουμε περιμένοντας είναι απλώς τρέλα. Η καταστροφή δεν έρχεται, είναι ήδη εδώ. Βιώνουμε την κατάρρευση ενός πολιτισμού. μέσα σε αυτή την πραγματικότητα πρέπει να επιλέξουμε με ποια πλευρά είμαστε”. The Invisible Committee

Το ηγεμονικό φιλελεύθερο πλαίσιο σήμερα είναι η «οικολογία της αγοράς». (…) Η οικολογικοποίηση της οικονομίας είναι αναγκαία και επαρκής, μας λένε, για να αποφύγουμε τον επικείμενο Αρμαγεδδώνα, για να συνεχίσει ο πολιτισμός μας όπως τον ξέρουμε. (…) Όμως, ακριβώς αυτό το σκεπτικό της βιβλικής υπόσχεσης μιας οικολογικής καταστροφής που πλησιάζει στο εγγύς μέλλον πρέπει να απορρίψουμε. Αντιμέτωποι με κατακλυσμικές εικόνες της ερχόμενης οικολογικής καταστροφής, των οποίων ο τελικός στόχος είναι ακριβώς να εξασφαλίσουν ότι αυτή η καταστροφή δε θα συμβεί (αν πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα), η μόνη σωστή ριζοσπαστική απάντηση είναι: «μην ανησυχείτε» (Αλ Γκορ, πρίγκιπα Κάρολε, πράσινα αγόρια και κορίτσια, οικολογικά υπεύθυνες εταιρείες κλπ), το σενάριο καταστροφής σας είναι εκ των πραγμάτων σωστό, αλλά ελαφρώς εκτός χρόνου: ο κοινωνικός-οικολογικός Αρμαγεδδών δεν θα συμβεί, συμβαίνει ήδη, έχει ήδη ξεκινήσει. Πολλοί ζουν ήδη στην αποκάλυψη, σε μέρη όπου η κλιματική αλλαγή και οι κοινωνικές συνθήκες έχουν μετατρέψει τη ζωή σε οριακή επιβίωση. Οι κοινωνικο-οικολογικές επιπλοκές έχουν ήδη φτάσει στο σημείο χωρίς επιστροφή. Είναι ήδη αργά να γίνει κάτι για τη φύση. Πάντα ήταν πολύ αργά. μόνο αν αποδεχτούμε αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα μπορεί να προκύψει μια ριζοσπαστικά νέα πολιτική.

Το σύνθημα «Καλώς ήρθατε στην ανθρωπόκαινο (anthropocene)» ακούγεται όλο και πιο συχνά για να μας ενημερώσει ότι μια νέα γεωλογική περίοδος έχει ξεκινήσει, ότι είναι ήδη αργά για να σωθεί η φύση. Ενώ μέχρι πρόσφατα οι γεωλογικές διεργασίες προχωρούσαν πολύ αργά και ανεπηρέαστες από την ανθρώπινη παρέμβαση στην επιφάνεια της γης ή στην ατμόσφαιρα, τα ανθρώπινα όντα έχουν πλέον γίνει συμπαραγωγοί μιας βαθειάς γεωλογικής περιόδου. Ο Πολ Κρούτσεν, νομπελίστας χημικός, επινόησε τον όρο πριν από 10 χρόνια περίπου για να περιγράψει τι ακολουθεί την ολόκαινο περίοδο, τη σχετικά μετριοπαθή γεω-κλιματική περίοδο κατά την οποία εμφανίστηκαν η γεωργία, οι πόλεις και οι πολύπλοκοι ανθρώπινοι πολιτισμοί. Η κεντρική ιδέα της ανθρωπόκαινου είναι ότι οι κοινωνικές και φυσικές διεργασίες διαπλέκονται πλέον τόσο έντονα που η Φύση δεν υφίσταται πλέον ως εξωτερική συνθήκη για την ύπαρξη των ανθρώπων. Δεν υπάρχει πλέον πτυχή της φύσης που να μην επηρεάζεται από κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονομικές σχέσεις. Ο Χένρικ Έρνστσον, διάσημος πολιτικός οικολόγος, πρόσφατα χρησιμοποίησε τον όρο Anthro-Obscene για να τονίσει την σαφώς αντιπολιτική και αποθαρρυντική επίδραση μιας, φαινομενικά μόνο, επαναστατικής σύλληψης. Είναι ή δεν είναι η Anthropocene και οι έντονες συσχετίσεις ανθρωπογενούς-μη ανθρωπογενούς, η ουσία της αποτυχημένης ιστορικής εξέλιξης της καπιταλιστικής πολιτικής οικολογίας των τελευταίων δεκαετιών; Η ίδια η ιστορικο-γεωγραφική δυναμική του καπιταλισμού και της παγκόσμιας εξάπλωσής του δεν απέκλεισε την ύπαρξη μιας «εξωτερικής» φύσης;

Η ανθρωπόκαινος σηματοδοτεί την περίοδο από την αρχή της βιομηχανοποίησης, άρα και του καπιταλισμού, που επέφεραν μια ποιοτική αλλαγή στη γεω-οικο-κλιματική δυναμική του πλανήτη ως αποτέλεσμα της ολοένα εντεινόμενης αλληλεπίδρασης μεταξύ του ανθρώπου και των φυσικών συνθηκών στις οποίες ζει. Η ανθρωπόκαινος λοιπόν δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα γεωλογικό όνομα για τον καπιταλισμό μΑΖΙ με τη φύση. Η οξίνιση των ωκεανών, οι αλλαγές στη βιοποικιλότητα, η γενετική μετανάστευση και οι νέοι γενετικοί συνδυασμοί, η κλιματική αλλαγή, οι μεγάλες υποδομές που επηρεάζουν τη γεωδετική δυναμική, νέα υλικά, οι διεθνούς εμβέλειας και συχνά αναπάντεχοι ιοί κλπ είχαν ως αποτέλεσμα ακόμα πιο περίπλοκες αλληλεπιδράσεις μεταξύ φυσικών και κοινωνικών διεργασιών, μέσω των οποίων οι άνθρωποι έγιναν ενεργοί παράγοντες στην συν-παραγωγή της μελλοντικής ιστορίας του πλανήτη. Η ανθρωπόκαινος είναι μια ακόμα ονομασία που υπογραμμίζει το Τέλος ή το Θάνατο της Φύσης. Αυτό δεν μπορεί να αλλάξει, όσο σκληρά κι αν προσπαθήσουμε. Δεν μπορούμε να γυρίσουμε το χρόνο πίσω. (…) Η Εδέμ δεν υπήρξε ποτέ έτσι κι αλλιώς. Το παρελθόν είναι απροσπέλαστο για πάντα αλλά το μέλλον – που τώρα περιλαμβάνει το μέλλον μιας πλήρως κοινωνικοποιημένης φύσης – είναι ριζικά ανοιχτό. Εντός αυτού του ιστορικά και γεωγραφικά προσδιορισμένου σχηματισμού αναδύεται όχι μόνο η δυνατότητα αλλά και η αναγκαιότητα για μια πραγματική πολιτικοποίηση του περιβάλλοντος, που πρέπει να γίνουν νέες επιλογές και πειραματισμοί με διαφορετικές σχέσεις κοινωνικού και οικολογικού.

Η ανθρωπόκαινος στην Anthro-Obscenic πραγματικότητά της, μεταθέτει το έδαφος άσκησης της πολιτικής από απλή ανθρώπινη δραστηριότητα στο περιβάλλον ως σύνολο, συμπεριλαμβανομένων και όσων διεργασιών μέχρι πρόσφατα «υπάγονταν» στους νόμους της φύσης. μη ανθρώπινοι παράγοντες και διεργασίες ενσωματώνονται πλέον στη διαδικασία της πολιτικοποίησης. Και αυτό θα πρέπει να αναγνωριστεί πλήρως στη ριζοσπαστική του υλικότητα. Η Anthro-Obscene ανοίγει μια προοπτική σύμφωνα με την οποία μπορούμε να οραματιστούμε και να πραγματοποιήσουμε διαφορετικές φυσικές συνθήκες και αλληλεπιδράσεις του κοινωνικού με το οικολογικό. Η πολιτική μάχη για τη φύση, την κατεύθυνση και ανάπτυξη αυτών των αλληλεπιδράσεων και για τη διαδικασία της ισότιμης κοινωνικο-οικολογικής συμπαραγωγής των κοινών αγαθών της ζωής είναι το όραμα μιας προοδευτικής πολιτικοποίησης του περιβάλλοντος. Ναι, η αποκάλυψη είναι ήδη εδώ αλλά αυτό δεν είναι λόγος για απελπισία ή πανικό. (…)

Πολλοί θα συμφωνήσουν με την άποψη ότι η κλιματική κρίση δεν μπορεί να λυθεί από ηγεμονικές προσεγγίσεις της «πράσινης οικονομίας», κάνοντας το κεφάλαιο συμβατό με την οικολογία (αν όχι να επενδύσει σε αυτή). Όλοι παρατηρούν ότι τα ενεργειακά κόστη αυξάνονται, οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται, εθνικισμοί αναδύονται παντού και η εμπορευματοποίηση των πάντων πληρώνεται με ένα αβάσταχτο οικολογικό και κοινωνικό κόστος. Πολλοί γνωρίζουν ότι η κατάσταση μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Ωστόσο, όπως κι εγώ, δεν ξέρουν τι να κάνουν ή πως να φτάσουν σε κάτι άλλο, καλύτερο. Τρέφουμε όλοι αυτό το βασανιστικό και παράξενο συναίσθημα ότι οι απέλπιδες προσπάθειες των οικονομικών και πολιτικών ελίτ να μεταφράσουν την οικολογική και κοινωνική καταστροφή σε μια απλή ή παροδική κρίση που μπορεί και πρέπει απλά να διαχειριστούμε ορθά, δε λύνει τα προβλήματα αλλά τα μεταθέτει για το μέλλον ή για άλλα μέρη. Πράγματι, δεν επιμένει η κυρίαρχη ρητορική των ελίτ ότι «η κατάσταση είναι σοβαρή αλλά όχι καταστροφική»; Δεν παρουσιάζουν τις νεοφιλελεύθερες συνταγές ως εγγύηση για να αποφευχθεί η καταστροφή; Δεν ισχυρίζονται ότι η κρίση μπορεί να ξεπεραστεί με λίγη καλή θέληση και προσπάθεια: η κοινωνική συνοχή θα αποκατασταθεί, η οικονομική μεγέθυνση θα ανακάμψει και τα οικολογικά προβλήματα θα αντιμετωπισθούν βιώσιμα; «Κρατηθείτε λίγο ακόμα!» φαίνεται να φωνάζουν «Η βοήθεια έρχεται!».

Δεν έχετε την αίσθηση ότι κάτι πάει λάθος με τη ρητορική όλων εκείνων που (μερικές φορές κυριολεκτικά) θέλουν να διατηρήσουν την υπάρχουσα κατάσταση με κάθε κόστος; Ότι η οικολογική και κοινωνική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με απλές τεχνικές και οργανωτικές προσαρμογές; Ότι οι προσπάθειες των ελίτ να “μεταφράσουν” την καταστροφή απλώς σε μια κρίση που απαιτεί “καλή», «συμμετοχική» και «οικολογική» διαχείριση τελικά διευρύνει το άγχος, την αναασφαλεια και επιδεινώνει την καταστροφή που πολλοί ήδη βιώνουν;

Τι θα συμβεί όμως αν ξεφύγουμε από το φόβο; Αν αποδεχθούμε ότι η οικολογική, κοινωνική και οικονομική αποκάλυψη είναι ήδη εδώ; (…) Τι θα συμβεί αν πιστέψουμε ότι τα πράγματα όχι μόνο μπορούν αλλά πρέπει να αλλάξουν; Αν καταλάβουμε ότι είναι ήδη αργά για πολλούς ανθρώπους και για διάφορα περιβάλλοντα;

«Ναι», θα μου πείτε, «αλλά δεν ζούμε καμία Αποκάλυψη». «Ήταν μια καλή χρονιά το καλοκαίρι ήταν λίγο απογοητευτικό, αλλά οι διακοπές ήταν και πάλι ηλιόλουστες. Η οικονομική κρίση αντιμετωπίζεται χωρίς πολύ κόπο για μένα και τους συγγενείς μου, η εκπαίδευση μου συνεχίζεται, νέες βιώσιμες περιβαλλοντικές τεχνολογίες αναπτύσσονται, το υβριδικό αυτοκίνητο πραγματικά μειώνει τις εκπομπές ρύπων και ο νέος κατάλογος του ΙΚΕΑ υπόσχεται μια οικολογικά βιώσιμη επιχειρηματικότητα. Επιπλέον, τα πράσινα κόμματα δεν πηγαίνουν άσχημα στις δημοσκοπήσεις. Επομένως για ποια καταστροφή μας μιλάς; Κρίση, ναι, αλλά η λέξη καταστροφή είναι υπερβολική».

Ας θυμηθούμε τα λόγια του Ιταλού μαρξιστή Αμαντέο μπορντίγκα «όταν το πλοίο βουλιάζει, χάνονται μαζί του και οι επιβάτες της πρώτης θέσης». Δεν υπάρχει κάποιο νησί της σωτηρίας όπου οι ελίτ μπορούν να απομονωθούν (παρά τις προσπάθειές τους να το πράξουν). Αυτό το σύνθημα συχνά υιοθετείται από τους οικολόγους ανεξαρτήτως πολιτικής θέσης. Ο μπιλ Γκέιτς, ο Αλ Γκορ, ο Ρίτσαρντ μπράνσον, οι κάτοικοι των ήδη πληγέντων από την κλιματική αλλάγή περιοχών, ο γιος μου, ακόμα και ο πρίγκιπας Κάρολος συμμερίζονται την άποψη του περιβόητου κομμουνιστή για την κοινή απειλή που αντιμετωπίζουμε. «Είμαστε όλοι στην ίδια βάρκα».
Αλλά με μια πιο προσεκτική ματιά, θα έλεγα ότι ο γερο-Αμαντέο κάνει λάθος. Θα σας πρότεινα να ξαναδείτε την ταινία Τιτανικός. Ένα μεγάλο ποσοστό των επιβατών πρώτης θέσης βρήκε μια σωσίβια λέμβο, ενώ οι υπόλοιποι παρέμειναν κολλημένοι στα αμπάρια του πλοίου. Η κοινωνική και οικολογική καταστροφή δεν αφορά όλους, η αποκάλυψη είναι άνιση. Αυτή ακριβώς είναι η αλήθεια για τη δεινή θέση στην οποία βρισκόμαστε.

Θυμηθείτε τις εικόνες από το σεισμό στην Αϊτή πριν από λίγα χρόνια, ή τον τυφώνα Κατρίνα στη Νέα Ορλεάνη. Εκατοντάδες χιλιάδες άστεγοι, εκατοντάδες νεκροί, η δυσεντερία και ελονοσία να εξαπλώνονται γρήγορα, ελλείψεις πόσιμου νερού. (…) Όμως γνωρίζουμε καλά ότι η κοινωνικο-οικολογική καταστροφή δεν προκλήθηκε από το σεισμό ή τον τυφώνα. Ήταν εκεί πολύ πριν. (…) Οι περισσότεροι κάτοικοι της Αϊτής μαζί με τόσους άλλους που ζουν στα όρια της επιβίωσης, βίωναν και βιώνουν την αποκάλυψη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το σεισμό. Φυλετικές προκαταλήψεις, άθλιες συνθήκες διαβίωσης και κοινωνικό-οικογολογική επισφάλεια είναι η πραγματικότητα των φτωχών στην Αϊτή, τη Νέα Ορλεάνη και αλλού.

Ή σκεφτείτε τον ανυπολόγιστο αριθμό των περιβαλλοντικών προσφύγων. Έχουμε μια γενική ιδέα για τον αριθμό μεταναστών που φτάνει στις ακτές της Ευρώπης, αλλά δεν έχουμε ιδέα για τους αμέτρητους μετανάστες που δεν τα καταφέρνουν και γίνονται τροφή για τα ψάρια. Είναι ο συνδυασμός των οικολογικών, κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών που τους ωθεί, συχνά με απελπιστικά λίγα μέσα, να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. (…)

Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τι συμβαίνει σήμερα στα μεγάλα κινέζικα εργοστάσια όπως η Foxconn, όπου κατασκευάζονται τα iPhone, iPod, iPad και άλλες συσκευές που θεωρούνται σήμερα απαραίτητες για την «κανονική» ζωή. Οι συνθήκες εκεί κάνουν τις βιομηχανικές ευρωπαϊκές πόλεις του 19ου αιώνα να μοιάζουν με κοινωνικο-οικολογικές ουτοπίες.

Ή την κοινωνική και οικολογική καταστροφή που η διεθνής ελίτ επιβάλλει στην Ελλάδα για να βεβαιωθείτε ότι το ευρωπαϊκό νεοφιλελεύθερο μοντέλο συνεχίσει ακάθεκτο. Αν τα πυρηνικά εργοστάσια κλείσουν αύριο, η Ευρώπη θα καίει το φυσικό αέριο του Πούτιν. Παρά τις Pussy Riot. Και το σχιστολιθικό αέριο ή η ασφαλτούχος άμμος θα μας προστατεύσει από την έλλειψη πετρελαίου στο μέλλον. Ανεξάρτητα αν η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα έχει φτάσει στο μέγιστο επίπεδο στην ιστορία της γής.

Οι “φυσικές” και οικολογικές καταστροφές μας δείχνουν καθαρά αυτό που ήδη γνωρίζαμε εδώ και καιρό, δηλαδή ότι οι πολιτικά ανίσχυροι και οικονομικά αδύναμοι πληρώνουν πάντα το τίμημα. Η αποκάλυψη αφορά αυτούς και μόνο αυτούς. Ενώ η Αποκάλυψη του Ιωάννη υπόσχεται με την τελική κρίση τον Παράδεισο για τους καλούς, η κοινωνικο-οικολογική αποκάλυψη χωρίζει τις ελίτ από τους ανίσχυρους και αποκλείει από τη σωτηρία τους τελευταίους.

Ίσως κάτι πρέπει να γίνει με τις σωσίβιες λέμβους. Για μερικούς, η λύση είναι να σφραγισθούν ερμητικά, να προστατευθούν με ηλεκτρικές περιφράξεις και αδιαπέραστα τείχη και να ενισχυθούν με στρατιωτικές δυνάμεις προκειμένου να εξασφαλισθούν ως μικροί οικολογικοί παράδεισοι για τους λίγους. Οι ορδές κόσμου στις πύλες των παραδείσων, το πλήθος κόσμου που απαιτεί μερίδιο στη φύση και οι επαναστάτες που ζητούν ένα νέο, ριζικά, διαφορετικό παρόν και μέλλον, αποτελούν για τις ελίτ την απειλή και την καταστροφή. Αυτή είναι η πραγματικότητα και θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Ο James Lovelock, ένας “οικο-πολεμιστής” υπέρμαχος της πυρηνικής ενέργειας και αδιόρθωτα μαλθουσιανός που εισήγαγε την “υπόθεση της Γαίας” περιγράφει εύγλωττα την άνιση αποκάλυψη: “… τι θα γίνει αν κάποια στιγμή μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια, συνειδητοποιήσουμε, όπως κάναμε το 1939 στην Αγγλία, ότι η δημοκρατία πρέπει προσωρινά να ανασταλεί και να δεχτούμε ένα αυταρχικό καθεστώς ως νόμιμο, αλλά περιορισμένο, ασφαλές καταφύγιο για τον πολιτισμό μας; Η εύρρυθμη επιβίωση απαιτεί έναν ασυνήθιστο βαθμό της ανθρώπινης κατανόησης και ηγεσίας ενώ μπορεί να σημαίνει, όπως και στον πόλεμο, την αναστολή της δημοκρατικής κυβέρνησης για μια περίοδο έκτακτης ανάγκης.”

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης όπως τίθεται από το Lovelock δεν σημαίνει ότι ο καθένας επιβιώνει. Υποτίθεται ότι είναι η συνέπεια της δημογραφικής έκρηξης και της οικολογικής αποσύνθεσης του παγκόσμιου Νότου, αποτέλεσμα των οποίων θα είναι ορδές κόσμου να συσσωρευτούν στις πύλες του κοινωνικο-οικολογικού παραδείσου στην άλλη πλευρά της μάγχης. μια αυταρχική ηγεσία και η αναστολή της δημοκρατίας χρειάζονται ακριβώς για να κρατήσουν τις πόρτες ερμητικά κλειστές.

Το παραπάνω μπορεί να ακούγεται υπερβολικό. Αυτό όμως δεν συμβαίνει τα τελευταία χρόνια; Ίσως όχι τόσο πολύ σε σχέση με την κλιματική αλλαγή, αλλά σίγουρα όσον αφορά τις προσπάθειες για να μετατραπεί η καταστροφή σε μια διαχειρίσιμη κρίση. Όλα τα άλλα προβλήματα μπήκαν στην άκρη. (…) Οι ελίτ, όπως φαίνεται, αν χρειαστεί, στο μέλλον θα χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα μέσα για να διατηρήσουν το καθεστώς και την κυριαρχία τους.

Ας δούμε όμως την άλλη πλευρά. Μήπως στις γενικευμένες μορφές αντίστασης δεν υπάρχει όχι μόνο η ελπίδα, αλλά και η απόλυτη βεβαιότητα, ότι η αλλαγή είναι δυνατή και απαραίτητη; Μια αλλαγή που περιστρέφεται γύρω από τα σημαίνοντα της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης και της ισότιμης διαχείρισης των κοινών; Αυτά τα στοιχεία δεν δείχνουν ότι το πολιτικό σχέδιο που συνδυάζει αυτούς τους όρους θα μπορούσε να φέρει το προκλητικό όνομα «κομμουνισμός»; «Ένας κομμουνισμός των κοινών». Αυτή η πρόταση έρχεται σε τέτοια σύγκρουση με την τρέχουσα ηγεμονική λογική που πολλοί θα απαντήσουν με σκεπτικισμό: πώς μπορεί να πραγματοποιηθεί μια δημοκρατική διαχείριση των κοινών; Πώς μπορεί η ισότιμη και συλλογική διαχείριση των κοινών, να οργανωθεί στην τρέχουσα νεοφιλελεύθερη εποχή που περιλαμβάνει την ιδιωτικοποίηση της φύσης, την εξατομίκευση της καθημερινής ζωής, και τον κατακερματισμό του πολιτικού και ιδεολογικού τοπίου. (…)

Επιπλέον, ο όρος «κομμουνισμός» μάλλον – και δικαίως – θυμίζει τη φρίκη του 20ου αιώνα (τη σταλινική τρομοκρατία, την οικολογική καταστροφή, την κοινωνική ανισότητα), ή, έστω αναφέρεται σε μια αποτυχία αυτού που κάποτε πρέσβευε ως μια ουτοπική λύση για τα δεινά της κοινωνίας. Ίσως ο «κομμουνισμός» δεν είναι πραγματικά ένα καλό όνομα για να αναφερθώ σε μια δημοκρατική οικολογική διαχείριση των κοινών. (…) Ή μήπως είναι καλύτερα να κρατήσουμε τον όρο «σοσιαλισμός» ή «κομμουνισμός» για την ελιτίστικη και αντιδημοκρατική διαχείριση των κοινών για το προσωπικό κέρδος και τη θεσμική ενίσχυση των κυρίαρχων;

Τον Φεβρουάριο του 2009, το περιοδικό Newsweek -δεν το λες και το πιο ριζοσπαστικό περιοδικό- κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Είμαστε όλοι σοσιαλιστές τώρα». Ο τίτλος αναφέρεται προφανώς στα 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια δημόσιου χρήματος που ο πρόεδρος Ομπάμα πρόσφερε στο τραπεζικό σύστημα για να προλάβει την (αποκαλυπτική) επικείμενη κατάρρευση. Λίγο αργότερα, άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα ακολουθήσουν το παράδειγμα του. Τρισεκατομμύρια ευρώ, μέρος του κοινού κεφαλαίου, των κοινών μας, προσφέρθηκαν για να κινηθεί η «μηχανή του κέρδους» με «νέο πετρέλαιο».

Υπάρχει καλύτερο παράδειγμα για να δείξει ότι ο σοσιαλισμός είναι μια πραγματική πιθανότητα; Ότι τα συλλογικά μέσα, τα κοινά, μπορούν μαζικά και συλλογικά να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου κοινωνικού στόχου που σε αυτή την περίπτωση είναι η διατήρηση των ελίτ σε θέση ισχύος; (…) Πράγματι, ζούμε σε σοσιαλιστικούς καιρούς, σε ένα σοσιαλισμό των ελίτ.
Υπάρχει καλύτερο παράδειγμα ότι πράγματι τα κοινα μπορούν να χρησιμοποιηθούν συλλογικά (σε αυτή την περίπτωση συλλογικά για το 1% παγκοσμίως); Ότι ο κομμουνισμός των ελίτ είναι ακριβώς ο πολιτικός όρος για την τρέχουσα νεοφιλελεύθερη πρακτική; Η Ρωσία του Πούτιν είναι ένα καλό παράδειγμα για την εκμετάλλευση των κοινων από μια ολιγαρχική υπερ-μειοψηφία. Όπως δήλωσε ο Μαρξ πολύ καιρό πριν, η ιστορία ξεδιπλώνεται σαν ένα δράμα (ο πραγματικός σοσιαλισμός του 20ου αιώνα) και επαναλαμβάνεται ως φάρσα (ο πραγματικός σοσιαλισμός των ελίτ σήμερα).

Αυτό που το σοσιαλιστικό κίνημα του 20ου αιώνα, απέτυχε να πραγματοποιήσει (την εθνικοποίηση των τραπεζών), πετυχαίνουν σήμερα οι ελίτ σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, και μάλιστα στο όνομα της αποκατάστασης και της βιωσιμότητας του καπιταλισμού! Φαίνεται, λοιπόν, ότι η συλλογική διαχείριση των κοινών δεν είναι το πρόβλημα. Είναι σίγουρα μία μη αφελής ή ουτοπική πρόταση. Το ερώτημα είναι μάλλον από ποιούς και για ποιούς.

Πού έγκειται το πρόβλημα τότε; Τι είναι αυτό που δεν τολμάμε να αντιμετωπίσουμε; Τί μας εμποδίζει να αντιμετωπίσουμε την άνιση κοινωνικο-οικολογική αποκάλυψη; Η απάντηση κρύβεται στα προαναφερθέντα. Δεν είναι η συλλογική διαχείριση των κοινών και του περιβάλλοντος το πρόβλημα, αλλά ο αντιδημοκρατικός χαρακτήρας του σημερινού τρόπου διαχείρισης. Και η απάντηση δεν βρίσκεται στους θεσμούς και τους μηχανισμούς λήψεων αποφάσεων (κοινοβούλια, εκλογές, δημόσια διοίκηση κλπ,) αλλά στην βάση της ίδιας της δημοκρατικής κοινωνίας. Το θεμέλιο της δημοκρατίας είναι ότι ο καθένας είναι ίσος. Η δημοκρατική ισότητα δεν είναι μια κοινωνιολογικά επαληθεύσιμη μεταβλητή,- όλοι γνωρίζουμε ότι κάθε συγκεκριμένη κοινωνία έχει πολλές ανισότητες – αλλά μια αξιωματική αρχή. Η δημοκρατία είναι ακριβώς η αξιωματική αποδοχή της ισότητας όλων των πολιτών και η αναγνώριση της ισότιμης ικανότητας να κυβερνήσει ο καθένας σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, το οποίο πάντα χαρακτηρίζεται από κοινωνικές και οικολογικές ανισότητες.

Αυτή είναι η αλήθεια που προβάλλεται ξανά και ξανά από τα κινήματα αντίστασης, τους αγανακτισμένους, την Αραβική Άνοιξη, το φεμινισμό, τα εργατικά και τα οικολογικά κινήματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αλήθεια της δημοκρατίας δεν είναι ένα καθολικό πρότυπο. Η καθολική αλήθεια (είμαστε όλοι ίσοι εξ αρχής) ελέγχεται από τη συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα που έχει αδικηθεί καθώς η ισότητα της αναγνωρίζεται μερικώς ή καθόλου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μπορούμε να δηλώσουμε με βεβαιότητα ότι ο Αλ Γκορ, ο Ρίτσαρντ Μπράνσον, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Άνγκελα Μέρκελ είναι αντιδημοκρατικοί όπως αποδεικνύει η πολιτική δράση των κινημάτων αντίστασης που αγωνίζονται για μια ισότιμης, κομμουνιστικής αναδιάρθρωσης των πολιτικών, κοινωνικών και οικολογικών σχέσεων. Με αυτή την έννοια, δείχνουν ακριβώς αυτό που πραγματικά έχει σημασία στους σημερινούς αποκαλυπτικούς καιρούς. (…) Η μετάφραση του αιτήματος για δημοκρατία σε συγκεκριμένη κοινωνικο-οικολογική ισότητα, είναι το σημείο κλειδί για την πολιτικοποίηση της οικολογικής σκέψης. Και αυτό απαιτεί πνευματική τόλμη, κοινωνική κινητοποίηση, και νέες μορφές πολιτικής δράσης και οργάνωσης. Δεν έχουμε τίποτα να χάσουμε, παρά μόνο το φόβο μας.

Μετάφραση – Επιμέλεια:

Γιώργος Βελεγράκης, Πέτρος Μαρκόπουλος

(*) Ως ανθρωποκενοδοξία, αποδώσαμε τον όρο anthro-obscene, ο οποίος επινοήθηκε από τον Χένρικ Έρνστσον, διάσημο πολιτικό οικολόγο.. Αποτελεί λογοπαίγνιο με βάση τον όρο Anthopocene (ανθρωπόκαινο για τη μετάφραση) που χρησιμοποίησε ο Πολ Κρούτσεν, νομπελίστας χημικός, για τη γεωλογική περίοδο που διανύουμε με στόχο να τονίσει την επίδραση της ανθρωπογενούς δραστηριότητας στις φυσικές διεργασίες του πλανήτη. Με την αντικατάσταση της συλλαβής -po- από το obs αλλά διατηρώντας την κατάληξη cene(=καινος, κατάληξη γεωλογικών περιόδων πχ Ολόκαινο, Πλειστόκαινο κ.α.) ώστε εντός του όρου να εμφανίζεται η λέξη obscene (=αισχρός) τονίζεται η καταστροφική επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ