τι απέγινε η πολιτική για την κυκλική οικονομία στην ΕΕ;

PHOTO-12

Στις 25 Φεβρουαρίου 2015, το Σώμα των Επιτρόπων, στη σύνοδο τους στις Βρυξέλλες, απέσυρε το νομοθετικό πακέτο της κυκλικής οικονομίας 6 νόμων για τα απόβλητα, τις συσκευασίες, την ταφή, τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους, τις μπαταρίες και τους συσσωρευτές, τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Το πακέτο περιελάμβανε υψηλούς στόχους ανακύκλωσης υλικών και εκτροπής τόσο ανακυκλώσιμων όσο και βιοαποδομήσιμων υλικών από τους χώρους υγειονομικής ταφής. Πρόκειται να υποβληθεί εκ νέου, αργότερα μέσα στο 2015, παρά τις διαμαρτυρίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των υπουργών Περιβάλλοντος της ΕΕ. Όπως αναμενόταν η απόφαση προκάλεσε κριτικές και σχόλια λόγω του το ότι διευκολύνει τις επιχειρήσεις και όσους χάνουν από την ανακύκλωση.

Το απορριφθέν πακέτο της Κυκλικής Οικονομίας περιελάμβανε δεσμευτικούς στόχους ανακύκλωσης 70% των δημοτικών αποβλήτων μέχρι το 2030, ανακύκλωσης συσκευασιών από γυαλί, χαρτί, μέταλλο και πλαστικό μέχρι το 2030 και απαγόρευση της τελικής διάθεσης σε χώρους υγειονομικής ταφής όλων των ανακυκλώσιμων και των βιοδιασπώμενων μέχρι το 2025.

Η κυκλική οικονομία έχει γίνει ένα από τα πιο «μοδάτα» θέματα τον τελευταίο καιρό στις πολιτικές γειτονιές της Ευρώπης. Οχι άδικα μιας και εμπλέκει πολλούς ενδιαφερόμενους, από βιομηχανίες μέχρι περιβαλλοντικές οργανώσεις και φορείς.

Ο σημερινός τρόπος διαβίωσης υπαγορεύει αυξημένη κατανάλωση υλικών αγαθών που για την παραγωγή τους όμως κατασπαταλούνται φυσικοί πόροι. Στη συνέχεια μετά από ένα σύντομο κύκλο ζωής, οι φυσικοί πόροι, που έχουν μεταμορφωθεί πλέον σε απόβλητα, στο μεγαλύτερό τους ποσοστό θάβονται ή ακόμη χειρότερα αποτεφρώνονται.

Το σύστημα μέχρι στιγμής είναι γραμμικό: Λήψη, χρήση, απόρριψη. Το μοντέλο βασίζεται στις μεγάλες ποσότητες των εύκολα προσβάσιμων φυσικών πόρων και πηγών ενέργειας και ως εκ τούτου γίνεται όλο και πιο ακατάλληλο για την πραγματικότητά μας. Η προσπάθεια να γίνει πιο αποτελεσματικό – μείωση των πόρων και της ενέργειας προερχόμενης από ορυκτά καύσιμα που καταναλώνονται ανά μονάδα προϊόντος – δεν θα αλλάξει την πεπερασμένη φύση των αποθεμάτων παρά μόνο θα καθυστερήσει το αναπόφευκτο. Αυτό που πραγματικά είναι αναγκαίο είναι μία αλλαγή ολόκληρου του λειτουργικού συστήματος.

Η κυκλική οικονομία λύνει το προαναφερθέν πρόβλημα από την αρχή, από το σχεδιασμό˙ στοχεύει στη διατήρηση της υψηλότερης αξίας των προϊόντων, των στοιχείων και των υλικών αέναα. Είναι σχετικός όρος με τη βιομηχανική οικονομία, στην οποία οι ροές των υλικών είναι δύο ειδών, βιολογικά στοιχεία, σχεδιασμένα να επανεισέλθουν στη βιόσφαιρα με ασφάλεια, και τεχνικά στοιχεία, που είναι σχεδιασμένα να επανακυκλοφορήσουν σε υψηλή ποιότητα χωρίς να εισέλθουν στο περιβάλλον.

Ο όρος περιλαμβάνει περισσότερα από την παραγωγή και την κατανάλωση προϊόντων και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της μεταστροφής από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και το ρόλο της ποικιλομορφίας ως ένα χαρακτηριστικό ανθεκτικών και παραγωγικών συστημάτων. Ο ρόλος των χρημάτων και των χρηματοδοτήσεων είναι μέρος ενός ευρύτερου διαλόγου και κάποιοι από τους πρωτοπόρους αιτούνται αναδιοργάνωση μέτρησης της οικονομικής επίδοσης.

Ο Εκτελεστικός Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, Hans Bruyninckx, δήλωσε ότι έχει γίνει εξαιρετική δουλειά που αναδείκνυε τη ζωτική σημασία της κυκλικής οικονομίας και της αποδοτικότητας των πόρων για ευημερία και ανταγωνιστικότητα, και εστιάζοντας σε αυτά τα στοιχεία συμβάλλει στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και στη βελτίωση της οικονομικής επίδοσης.

Από την πλευρά του ο πρώην Επίτροπος Περιβάλλοντος Janez Potocnik, έκανε λόγο για λάθος εκ μέρους των Γιούνκερ και Τίμμερμανς και δήλωσε ότι δεν έπρεπε να αποσύρουν το νομοθετικό πακέτο.

Η διευθύντρια της οργάνωσης Φίλοι της Γης, Magda Stoczkiewicz τόνισε: «Είναι απαράδεκτο ότι παρά την υποστήριξη του πακέτου της Κυκλικής Οικονομίας από τις επιχειρήσεις, την πλειονότητα των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των Υπουργών Περιβάλλοντος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε δραστική περικοπή. Αλλαγές θα μπορούσαν να γίνουν ώστε να ενισχυθεί η πρόταση της Κυκλικής Οικονομίας χωρίς όμως να διαγραφούν τα πάντα και να ξεκινήσει η διαδικασία από την αρχή. Καθυστερεί μία δράση που μας χρειάζεται επειγόντως».

Η κυκλική οικονομία ξεβολεύει πολλούς και πρώτες απ’ όλους τις επιχειρήσεις. Αφενός οι επιχειρήσεις έχουν ήδη επενδύσει στον υπάρχοντα τρόπο λειτουργίας και οποιαδήποτε αλλαγή σημαίνει μεγάλο κόστος. Αυτό φυσικά, δεν ισχύει στις περιπτώσεις των νέων προϊόντων και υπηρεσιών που σχεδιάζονται τώρα και υπάρχει ακόμη η δυνατότητα να σχεδιαστούν σύμφωνα με τις αρχές του ecodesign. Αφετέρου, η κυκλική οικονομία αγκαλιάζει την ανακύκλωση και την κομποστοποίηση και ακόμη περισσότερο την επαναχρησιμοποίηση, με αποτέλεσμα να «παραμελεί» τις τεχνολογίες αποτέφρωσης απορριμμάτων. Οι τεχνολογίες ενεργειακής αξιοποίησης είναι σαφέστατα ανταγωνιστικές με τις, μέχρι τώρα λεγόμενες, εναλλακτικές μεθόδους διαχείρισης. Όταν επιλέγεται η καύση ως μέθοδος διαχείρισης απορριμμάτων, αυτόματα σταματά η τροφοδοσία υλικού στη διαχείριση με εναλλακτικές μεθόδους. Και το αντίθετο: Όταν ανθίζει η εναλλακτική διαχείριση δεν απομένει υλικό για ενεργειακή αξιοποίηση, η οποία καταναλώνει πόρους και αποβάλλει CO2 συνεισφέροντας στην κλιματική αλλαγή.

Η απόσυρση του πακέτου της Κυκλικής Οικονομίας αυτόματα ευνόησε, έδωσε χώρο και χρόνο στους υπέρμαχους της αποτέφρωσης να εδραιωθούν. Η σημασία έκδοσης μιας νέας πρότασης σε σύντομο χρονικό διάστημα είναι μεγάλη και αναμένεται εναγωνίως.

Κάτια Μακρυνίκα 

Μηχανικός Περιβάλλοντος, MSC Βιώσιμη Ανάπτυξη

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ