αυτό μακάρι να αλλάξει τα πάντα: μια κριτική στο νέο βιβλίο της Ναόμι Κλάιν

PHOTO-21«Είναι όντως κρίμα που το επιχείρημα της κλιματικής κρίσης ακούγεται από τα χείλη λίγων στην Ελλάδα, ενώ θα μπορούσε να είναι ένα ακόμη δυνατό επιχείρημα για την ανατροπή», μου είχε πει η Ναόμι Κλάιν κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην Αθήνα πέρσι το μάιο. Είχαμε συναντηθεί τότε στα πλαίσια ενός συνοδευτικού προς το νέο βιβλίο ντοκιμαντέρ που έχει αναλάβει ο σκηνοθέτης σύντροφος της Άβι Λιούις με θέμα την κλιματική και καπιταλιστική κρίση. με φόντο την Πνύκα, είχαμε συζητήσει κυρίως για τα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και για τις ψεύτικες ελπίδες που καλλιεργούσε η κυβέρνηση πως αποτελούν τη λύση για τη διέξοδο από την κρίση.

Το νέο βιβλίο της Ναόμι Κλάιν, Αυτό αλλάζει τα πάντα: ο Καπιταλισμός εναντίον του Κλίματος, δημοσιεύτηκε στις 16 Σεπτεμβρίου και ήδη έχουν γραφτεί πολλά άρθρα τόσο στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, όσο και στα εγχώρια, κυρίως για τις αναφορές που έχει για την Ελλάδα. Έχοντας την αίσθηση πως το βιβλίο δεν θα αργήσει να μεταφραστεί στα ελληνικά, θα επιχειρήσω να σχολιάσω κάποια σημαντικά σημεία που αναπτύσσονται στο νέο βιβλίο. Το κυριότερο βέβαια είναι πως μια τόσο δημοφιλής δημοσιογράφος, συγγραφέας και ακτιβίστρια του αντικαπιταλιστικού κινήματος, με την έκδοση αυτού του βιβλίου στοχεύει στο να συνδέσει δύο κόσμους που σε πολλές χώρες, και στη δική μας, δεν τέμνονται: τους αντικαπιταλιστικούς αγώνες με τον αγώνα ενάντια στην κλιματική αλλαγή.

Ένα πρώτο σημαντικό σημείο είναι πως το βιβλίο, όχι μόνο δεν απευθύνεται σε οικολόγους αλλά ασκεί ιδιαίτερη κριτική στους μεγάλους περιβαλλοντικούς οργανισμούς, που ενώ γνωρίζουν τον επείγοντα χαρακτήρα της κλιματικής κρίσης, επιλέγουν να συνεργαστούν με την πετρελαιοβιομηχανίες και με τις πολυεθνικές. Συγκεκριμένα, ο πράσινος καπιταλισμός που προτείνεται από πολλούς οικολόγους και κυβερνήσεις ως μέσο αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης θα συμβάλλει ταυτόχρονα στη διαιώνιση των γενεσιουργών αιτιών της και στην κερδοφορία των πολυεθνικών. Η εμμονή στη μεγέθυνση της οικονομίας και στην αύξηση της κατανάλωσης ως το μονοπάτι της ευημερίας φαίνεται πως δεν προβληματίζει τους εμπειρογνώμονες και τις θεσμικές αρχές που διαμορφώνουν τα πλαίσια μετριασμού της κλιματικής αλλαγής.

Το βιβλίο λοιπόν γράφτηκε κυρίως για το υπόλοιπο 99%, τους ακτιβιστές του Occupy, της Ινδίας, της Ελλάδας, της Βολιβίας και για όλους εκείνους τους ανθρώπους που αγωνίζονται ενάντια στην οικονομική ανισότητα και αδικία. Κατά τη διάρκεια της πενταετούς έρευνας της, η Ναόμι Κλάιν ταξίδεψε σε πάνω από 20 χώρες αναζητώντας πληροφορίες με στόχο να συνθέσει το επιχείρημα πως η υφιστάμενη κλιματική κρίση μπορεί και πρέπει να είναι το καλύτερο εφόδιο που είχαμε ποτέ ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό. Η κλιματική αλλαγή είναι το άμεσο αποτέλεσμα της οικονομικής κυριαρχίας του ανεπτυγμένου Βορρά και των συμφερόντων των πολυεθνικών εταιριών αλλά οι συνέπειες της ήδη πλήττουν τις φτωχές χώρες του Νότου, οι οποίες δεν έχουν συμβάλλει καθόλου στη δημιουργία της. Ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί είναι να κοιτάξουμε τις παγκόσμιες δομικές ανισότητες του πλούτου στον καπιταλισμό και να αναγνωριστούν οι ιστορικές ευθύνες των πλουσίων χωρών για το πρόβλημα, μέσα από την απόδοση της κλιματικής δικαιοσύνης.

Για να γίνει αυτό, χρειαζόμαστε ένα παγκόσμιο, φιλόδοξο, δίκαιο και νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για τη βαθμιαία διάλυση της εξορυκτικής οικονομίας και το χρειαζόμαστε άμεσα. Αντί για αυτό όμως έχουμε αρνητές της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμια υψηλόβαθμες θέσεις, μΚΟ που παράγουν τεράστια κέρδη μέσα από το «πράσινο ξέπλυμα» της βιομηχανίας άνθρακα, ένα χρηματιστηριακό τομέα που κερδοφορεί τιμολογώντας τις υπηρεσίες της φύσης, φουτουριστικές φαντασιώσεις για γεωμηχανικές λύσεις και μια παγκόσμια αγορά πράσινων προϊόντων, που προσπαθεί να μας πείσει πως η κλιματική κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί με πράσινες οικολογικές πάνες! Κάπως πρέπει να επαναοριοθετήσουμε, ως ανθρωπότητα, το μονοπάτι μας.

Η πρόταση πως μόνο ο καπιταλισμός μπορεί να μας σώσει από μια κρίση που το ίδιο το σύστημα δημιούργησε δεν είναι μια αφηρημένη θεωρία• το πλαίσιο παγκόσμιας διακυβέρνησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής περνά μέσα από τους μηχανισμούς της αγοράς. Η Ναόμι Κλάιν επιχειρηματολογεί πως δεν είναι ο άνθρωπος ούτε ο άνθρακας που έχουν δημιουργήσει την κλιματική κρίση αλλά μια συγκεκριμένη σύνθεση των δύο στοιχείων – ο καπιταλισμός, το υφιστάμενο πλαίσιο οργάνωσης της οικονομίας που βασίζεται αποκλειστικά στην αέναη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Παράλληλα, και αυτό είναι ένα εξίσου σημαντικό σημείο, το βιβλίο αποδομεί και την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης που προωθείται από τους διεθνείς οργανισμούς και η οποία έχει αποτελέσει πανάκεια για πολλά περιβαλλοντικά ζητήματα, χωρίς όμως να έχει αποσαφηνιστεί τι ακριβώς συνιστά τη βιωσιμότητα.

Το βιβλίο τους είναι αισιόδοξο, πράγμα απολύτως αναγκαίο για όσους αγωνίζονται ενάντια στην κλιματική κρίση και δεν έχουν δει μια πρόοδο στις διεθνείς εξελίξεις. Η Ναόμι Κλάιν έχει αντλήσει την αισιοδοξία της, όπως λέει, από τους εκατοντάδες ακτιβιστές της κλιματικής δικαιοσύνης που αγωνίζονται ανά τον κόσμο. « Δεν είμαι σε απόγνωση. Αντίθετα, είμαι ενθουσιασμένη από αυτό που βλέπω. Νομίζω ότι η δουλειά που απαιτείται είναι τεράστια, ότι δεν είμαστε καθόλου κοντά σε αυτό που θα έπρεπε να είμαστε, αλλά τουλάχιστον έχουμε εντοπίσει ένα δρόμο», δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξη της. Τα λόγια της μου θύμισαν το αγαπημένο μου ρητό από την αμερικανή ανθρωπολόγο Margaret Mead: «Ποτέ μην αμφιβάλλεις ότι μια μικρή ομάδα σκεπτόμενων, αφοσιωμένων ανθρώπων μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Για την ακρίβεια, αυτό είναι το μόνο πράγμα που συνέβαινε ανέκαθεν».

ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΠΑΘΑΡΙΔΟΥ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ