σε κρίσιμη καμπή οι διαπραγματεύσεις για τις Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου της ΕΕ (TTIP, CETA)

Το τελευταίο διάστημα αυξάνονται οι ενέργειες της κοινωνίας των πολιτών και των κινημάτων που έχουν σαν στόχο την ανατροπή των διμερών συνθηκών ελεύθερου εμπορίου που διαπραγματεύεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τρίτες χώρες. Στο επίκεντρο αυτού του δυναμικού κινήματος έχει βρεθεί κυρίως η Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (TTIP) μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, αλλά και αυτή με τον Καναδά (CETA). Στις 28 Μαΐου ψηφίστηκε στην επιτροπή διεθνούς εμπορίου του Ευρωκοινοβουλίου μια έκθεση για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων, ενώ στις 10 Ιουνίου ξεκινά η διαδικασία συζήτησης της συμφωνίας στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου.

Στην Ελλάδα, λίγα πράγματα είναι γνωστά στο ευρύ κοινό για τη συμφωνία που επισκιάζεται από τη δύσκολη οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα μας. Εντούτοις το τελευταίο διάστημα εντάθηκαν οι προσπάθειες ενημέρωσης του κοινού και στη χώρα μας. Για παράδειγμα το 2014 συγκροτήθηκε επιτροπή ενάντια στο TTIP που προχώρησε σε κινήσεις διαμαρτυρίας, με πιο πρόσφατη αυτή που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 50 περίπου οργανώσεων στις 18 Απριλίου. Παράλληλα οργανώθηκαν ενημερωτικές εκδηλώσεις από το Ινστιτούτο Ν. Πουλαντζάς και το Πράσινο Ινστιτούτο στις 22 μαΐου και το Ελληνικό τμήμα του Ινστιτούτου Rosa Luxembourg στις 12 μαΐου. Τέλος πραγματοποιήθηκε ενημερωτική κοινή συνεδρίαση των αρμόδιων επιτροπών της Βουλής για την πορεία των διαπραγματεύσεων στο κοινοβούλιο στις 27 μαΐου.

Η συμφωνία αυτή έχει μια μεγάλη προϊστορία. Η ιδέα για μια συμφωνία ελευθέρου εμπορίου μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ αναπτύσσεται ήδη από το 2006. Οι διαπραγματεύσεις δε για την TTIP έχουν ξεκινήσει από το 2013 σε καθεστώς πλήρους μυστικότητας -ακόμα και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών δεν έχουν πρόσβαση στα στοιχεία της διαπραγμάτευσης!- μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου αποτελούν εδώ και 20 χρόνια στρατηγική επιλογή των ισχυρών οικονομιών που προωθούν τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Αρχικά αυτός ο στόχος προωθήθηκε με τις προσπάθειες “απελευθέρωσης” του διεθνούς εμπορίου σε παγκόσμιο επίπεδο και πραγματώθηκε με την ίδρυση το 1995, του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Στόχος ήταν μια παγκόσμια συμφωνία απελευθέρωσης του εμπορίου. μια τέτοια συμφωνία ποτέ δεν στάθηκε εφικτή λόγω των αντιδράσεων της κοινωνίας μέσα από το κίνημα της αντι-παγκοσμιοποίησης, αλλά κυρίως λόγω της διαφωνίας των αναπτυσσόμενων χωρών. Στη συνέχεια, οδηγηθήκαμε σε μια σειρά από διμερείς ή θεματικές συμφωνίες. Ως θεματικές συμφωνίες έχουμε τα παραδείγματα την TISA (υπηρεσίες) και την ACTA (πνευματικά δικαιώματα). Εξάλλου η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνάψει μια σειρά τέτοιες συμφωνίες με αναπτυσσόμενες χώρες (πχ. Λατινική Αμερική) χωρίς να υπάρξουν αντιδράσεις και χωρίς ποτέ να ακούσουμε κάτι για αυτές, γιατί απλούστατα οδηγούσαν στην απορρύθμιση των αγορών των αναπτυσσόμενων οικονομιών και όχι της Ευρώπης.

Με αυτή τη διαδικασία ό,τι δεν στάθηκε εφικτό να γίνει με τον ΠΟΕ, γίνεται προσπάθεια τώρα να επιτευχθεί με την TTIP και τις άλλες αντίστοιχες συμφωνίες. Δεν πρόκειται όμως για μια εμπορική συμφωνία με στόχο τη μείωση των δασμών, που εξ άλλου είναι πολύ χαμηλοί, πρόκειται για ένα οικονομικό σύνταγμα. Πρόκειται δηλαδή για ένα πολιτικό πρόγραμμα με στόχο τη μεταφορά εξουσίας από την κοινωνία στο κεφάλαιο.

Βέβαια, δημοσίως οι οπαδοί της την προσδιορίζουν ως ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για να περιοριστούν οι “απορρυθμίσεις” της αγοράς. Στην πραγματικότητα όμως συμβαίνει το αντίθετο. Καταρχάς περιορίζονται περιβαλλοντικά, εργασιακά και δημοκρατικά κεκτημένα δεκαετιών των ευρωπαϊκών κοινωνιών, αφού εξομοιώνονται με τις αντίστοιχες -κατά πολύ χαμηλότερες- προδιαγραφές των ΗΠΑ.

Επίσης δημιουργείται ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που ευνοεί τις πολυεθνικές επιχειρήσεις απέναντι στα κράτη. Πρόκειται για το μηχανισμό ISDS (Investor-State Dispute Settlement) που ουσιαστικά μεταφέρει την ισχύ από την κοινωνία στις εταιρείες και περιορίζει τη δυνατότητα των κρατών να ορίζουν αυτοί τους όρους που μπορούν να γίνονται οι επενδύσεις. Για παράδειγμα εισάγεται μια ρύθμιση, η οποία θα παρακάμπτει τα εθνικά δικαστήρια και θα επιλύει το πρόβλημα σε έναν «διεθνή θεσμό» αρμόδιο να ρυθμίζει αυτού του τύπου τις διενέξεις. Ένα απλό παράδειγμα για το τι σημαίνει εταιρεία εναντίον κράτους: η Σουηδική εταιρεία Vattenfall προσέφυγε κατά της Γερμανίας και ζήτησε 3,7 δις ευρώ αποζημίωση, όταν η Γερμανική Κυβέρνηση προχώρησε στη σταδιακή κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας μετά το ατύχημα της Φουκοσίμα.

Εκτός των άλλων, τα οφέλη της αυτής της συμφωνίας βασίζονται εν πολλοίς σε αμφιλεγόμενες και παραπλανητικές στατιστικές αναλύσεις. Για παράδειγμα, αναφέρονται σε αύξηση των θέσεων εργασίας και εσόδων, ισχυρισμός που έχει αποδομηθεί από το κίνημα και έχει γίνει αντιληπτό και από τις κυβερνήσεις. Έτσι, όχι μόνο δεν φαίνεται η TTIP να ενισχύει την απασχόληση, αλλά υπάρχουν εκτιμήσεις ότι θα οδηγήσει σε απώλεια 1 εκατομμυρίου θέσεων εργασίας διατλαντικά (680.000 στην ΕΕ και 320.000 στις ΗΠΑ), όπως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και ποιοτικές και μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις κ.α.

Ιδιαίτερα αρνητικές θα είναι όμως οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και στη διατροφική ασφάλεια. Καταρχήν προβλέπεται αύξηση μεταφοράς προϊόντων και ταυτόχρονη αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου από την αύξηση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων (σε αντίθεση με τις δεσμεύσεις για μείωση των εκπομπών που έχουν προχωρήσει οι χώρες που συνάπτουν τη συμφωνία). Όσο για τα ενεργειακά ζητήματα, αξίζει να επισημάνουμε, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει μέσω της συμφωνίας την ευκολότερη μεταφορά πετρελαίου από τις ΗΠΑ και την απεξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο μετατρέποντας την TTIP σε ένα οικονομικό ισοδύναμο του ΝΑΤΟ.

Επίσης, η συμφωνία θα προωθήσει χωρίς περιορισμούς την εισαγωγή στην Ευρώπη των μεταλλαγμένων προϊόντων στην τροφική αλυσίδα αφού οι εταιρείες θα μπορούν να απαιτήσουν πλέον να μην αναγράφεται στη συσκευασία η ένδειξη ότι είναι γενετικά τροποποιημένα, ενώ από την άλλη πλευρά κινδυνεύουν να εξαφανισθούν οι χαρακτηρισμοί ΠΟΠ, βιολογικών προϊόντων, τοπικών προϊόντων κλπ. προωθώντας την βιομηχανική γεωργία έναντι στην ποιοτική μικρή παραγωγή και ιδιοκτησία.

Η TTIP είναι ένας πραγματικός κίνδυνος για τη ζωή μας, αλλά υπάρχουν και σημαντικές πρωτοβουλίες για να αποτραπεί, όπως έγινε με την συμφωνία για τα πνευματικά δικαιώματα (ACTA) στο πριν λίγα χρόνια. Η πρωτοβουλία Ευρωπαίων πολιτών (ECI) για δημοψήφισμα έχει υπερβεί κατά πολύ κάθε άλλη προηγούμενη αντίστοιχη πρωτοβουλία, ξεπερνώντας πλέον τις 2 εκατομμύρια υπογραφές. Επίσης μια σειρά χώρες έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους και τοπικά συμβούλια ανακηρύσσονται σε ζώνες ελεύθερες από την TTIP. Ο επόμενος στόχος είναι να χαρακτηρισθεί η συμφωνία μεικτή ώστε να υποχρεούται να περάσει από κάθε εθνικό κοινοβούλιο ξεχωριστά.

Την ώρα που γράφεται αυτό το άρθρο, εντείνονταν η προσπάθεια πίεσης προς τους Ευρωβουλευτές ενόψει της συζήτησης στις 10 Ιουνίου στο Ευρωκοινοβούλιο (η οποία όμως αναβλήθηκε την παραμονή). Ήδη 200 περίπου βουλευτές μεταξύ των οποίων ολόκληρες οι ομάδες των Πρασίνων και της Αριστεράς έχουν αντιταχθεί πλήρως στη συμφωνία.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΚΟΛΟΚΟΥΡΗΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ