υφαρπαγή των φυσικών κοινών και η αντιστροφή του παραδείγματος

20110507_ird001

Η υφαρπαγή των φυσικών πόρων δεν είναι κάτι καινούριο, ούτε κάτι που συμβαίνει μόνο στον τόπο μας. Είναι μία βασική διαδικασία συγκέντρωσης του φυσικού πλούτου προς όφελος κάποιων –συνήθως λίγων- που διαπερνά την ιστορία της ανθρωπότητας. Είναι επίσης μία βασική συνιστώσα των διαδικασιών πρωταρχικής συσσώρευσης του καπιταλιστικού συστήματος, άμεσα συναρτημένη με θεμελιώδη ερωτήματα για τη σχέση της φύσης με τον άνθρωπο, αλλά και για το χαρακτήρα των κοινωνικών και παραγωγικών σχέσεων. Στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου προτύπου ανάπτυξης, δάση, βουνά, ακτές, γη δημόσια και ιδιωτική, κάμποι, νερά, σπόροι, υπέδαφος, θάλασσες και αέρας βρίσκονται στο επίκεντρο μίας άγριας λεηλασίας προς όφελος εθνικών και παγκόσμιων ελίτ, υφίστανται ακραία εμπορευματοποίηση και εντέλει υφαρπάζονται από τα πλατειά κοινωνικά στρώματα.

Πάνω σε αυτόν ακριβώς τον άξονα έχε κινηθεί η μνημονιακή πολιτική των τελευταίων χρόνων στην Ελλάδα, μέσα από τη συνεργασία των κυβερνήσεων με τους δανειστές και τα μεγάλα οικονομικά λόμπυ. Εκτεταμένες θεσμικές αλλαγές στην πολεοδομική, χωροταξική και περιβαλλοντική νομοθεσία, προώθηση των ιδιωτικοποιήσεων και της παραχώρησης δικαιωμάτων εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, μεταρρυθμίσεις στα ζητήματα της ιδιοκτησίας, άνευ όρων διευκόλυνση των μεγάλων επενδύσεων στους τομείς του τουρισμού, του εμπορίου, της αναψυχής, της ενέργειας και των εξορύξεων, καθώς και δημιουργία νέων δομών προώθησης της συσσώρευσης πόρων με πρώτο και καλύτερο το ΤΑΙΠΕΔ διαμορφώνουν το μνημονιακό τοπίο υφαρπαγής των φυσικών κοινών του τόπου μας. Ένα τοπίο που προσανατολίζεται όλο και περισσότερο προς τη διασφάλιση των συμφερόντων του μεγάλου κεφαλαίου και ταυτόχρονα -συνεχίζοντας μία παράδοση πελατειακών σχέσεων που μετρά αρκετές δεκαετίες- κλείνει το μάτι στα χαμηλά και μεσαία στρώματα νομιμοποιώντας κάθε μορφή αυθαιρεσίας, καταπάτησης και μικροϋφαρπαγής του φυσικού πλούτου της χώρας. Και υπό αυτό το πρίσμα η υφαρπαγή των φυσικών κοινών δεν είναι απλά μία θεωρητική συζήτηση, αλλά ένα εκτεταμένο πλέγμα πρακτικών που συνδέονται με συγκεκριμένα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Οι Οικοτριβές, με σταθερή αναφορά στην αριστερή οικολογική σκέψη και πολιτική, συνεχίζουν τη συζήτηση πάνω στις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η Αριστερά -στην Ελλάδα και αλλού-, είτε μέσα από τα διάφορα επίπεδα εξουσίας, είτε μέσα από τα κινήματα και τους κοινωνικούς αγώνες. Πώς τοποθετείται απέναντι στην υφαρπαγή των φυσικών κοινών πόρων που προβάλλεται από τα κέντρα χάραξης νεοφιλελεύθερων πολιτικών ως μονόδρομος για την οικονομική ανάπτυξη; Και ποιές είναι οι απαντήσεις της για την παραγωγική συγκρότηση της χώρας που θα έχουν ως στόχο την προστασία των φυσικών κοινών και την χωρική και περιβαλλοντική δικαιοσύνη;

Πιο συγκεκριμένα: Πώς θα κοπεί ο ομφάλιος λώρος που συνδέει την εκμετάλλευση της δημόσιας περιουσίας και των φυσικών πόρων με τους ‘εθνικούς εργολάβους’ και τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες; Πώς θα χαραχτεί μία κεντρική στρατηγική διαφύλαξης στοιχείων του φυσικού πλούτου μέσα από θεσμικές ρυθμίσεις και πολιτικές διαχείρισης του χώρου και των φυσικών πόρων; Και μέσα από ποιες διαδικασίες και σχήματα οι τοπικές κοινωνίες και τα κινήματα θα μπορέσουν να αποφασίζουν για τα τοπικά ζητήματα της διαχείρισης των ακτών, των κοινόχρηστων χώρων, της δημόσιας περιουσίας, των υδάτων, του υπεδάφους και γενικά των κοινών πόρων;

Τα διακυβεύματα της αντιστροφής του παραδείγματος είναι μεγάλα και το στοίχημα της Αριστεράς για την ανάδυση ενός κοινωνικά βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου προϋποθέτει σκληρές συγκρούσεις, τολμηρούς πειραματισμούς και μαζί –βεβαίως- ανοιχτές και δημοκρατικές διαδικασίες.

Η συντακτική ομάδα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ